اسرار الصلوة (فارسى) - الملكي التبريزي، الميرزا جواد؛ مترجم رضا رجب زاده - الصفحة ٣٩٠ - اياك نعبد و اياك نستعين

معذب باشند. و مراتب سه‌گانه‌اى كه در روايت بدان اشاره شد منشأ آن توحيد ذات اقدس حق در مالكيت و ربوبيت و معبوديت كه از شئون الوهيت است مى‌باشد، پس آنگاه كه بنده تنها خدا را مالك همه چيز بداند براى خود مالكيتى قائل نخواهد بود، و هرگاه دانست كه تنها ذات ذو الجلال، پروردگار و پرورش‌دهنده و رب مطلق عالم هستى است يعنى براى ديگرى تأثيرى در تربيت و رساندن بكمال در شى‌ء از اشياء و امرى از امور نديد، تدبير همه امور را از او خواهد دانست، و معتقد خواهد گشت كه غير او حتى قادر بر نفع و ضرر و مرگ و حيات و حشر و نشر خود نيست تا چه رسد نسبت بديگران، و هرگاه به خدائى جز ذات مقدس اللّه معتقد نبود و ديگرى را مستحق وجهى از وجوه عبوديت ندانست در جميع شئون و حالات به بندگى و طاعت ذات ذو الجلال كمر خواهد بست چنانكه ديگر فراغتى براى كارهاى ديگر برايش باقى نخواهد ماند.

وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ.

يعنى بر طاعت و بندگى تو و بر دفع شرور دشمنان و حيله و مكر آنها و قيام به آنچه كه تو بدان امر نموده‌اى از تو كمك مى‌جوئيم و از تو يارى مى‌طلبيم.

ظاهر اينست كه مراد از دفع شرور دشمنان خدا و حيله و مكر آنها، مواردى است كه اين امور با اصل عبادت و تكميل آن در تضاد است، در اين صورت است كه استعانت و يارى طلبيدن از حق تعالى براى دفع آن جزء مراتب عبادت مى‌باشد، و بعضى از محققين ترجيح داده‌اند كه چيزى متعلق استعانت قرار نگيرد زيرا كه مناسب با اين مقام، همان‌