وضع حکومت یزید صورتی داشت که قابل صلح و معاهده و معاقده نبود. امام مجتبی با معاویه قرارداد صلح بست. معاویه عقل و خلقی داشت که میتوانست تا حدودی حفظ ظاهر بکند و جز در مواردی که برای ملک و سیاستش خطر بود رعایت ظواهری را بنماید. ولی وضع یزید تجاهر به فسق و تجاهر به رذالت و پستی و تجاهر به عیاشی بود. اگر هم از ناحیه امام حسین و به نام اسلام و قرآن قیامی نمیشد و [طومار] حکومت یزید را در ظرف سه سال درهم نمیپیچید و چند سال طول میکشید، ممکن بود قیام دیگری علیه یزید شود که عنصر اسلامی هم نداشته باشد و آنوقت خطر مواجه عالم اسلام میشد. به قولی مردن یزید در یک مسابقهای واقع شد که با میمونی- و شاید همان ابوقیس بوده- گذاشته بود. قیام اهل مدینه تنها سببش شهادت امام حسین نبود، سبب دیگرش وضع ناهموار یزید بود: عبداللَّه بن حنظله با عدهای به نمایندگی اهل مدینه آمد به شام، اوضاع را طوری ناراحت کننده دید که گفت:

واللَّهِ ما خرجنا علی یزید حتّی خفنا أن نرمی بالحجارة من السّماء. إنَّ رجلًا ینکح الأمّهات والبنات و الأخوات، و یشرب الخمر، و یدع الصّلاة، واللَّه لولم یکن معی أحد من النّاس لأبلیت اللَّه [١] فیه بلاء حسناً [٢] بعضی گفتهاند به «ذات الجنب» مُرد در سن ٣٧ سالگی [٣] احتمال داده میشود که افراط در شراب و لذّات، کبدش را از بین برده بوده. یزید در کودکی در بادیه مرض آبله گرفت و آبله رو بود. عقّاد میگوید: وسیم و بلندقامت بود. همچنین میگوید: یزید به مسابقه و مطارده علاقهمند بود ولی بیشتر جنبه لهوی داشت نه جنبه جدّی و شجاعانه. یزید شخصاً خصلت شجاعت و تهوّر عربی را که

[١]. ظ: للّه.[٢]. [به خدا سوگند ما بر یزید نشوریدیم مگر به خاطر اینکه ترسیدیم بر ما سنگ از آسمان ببارد. او مردی است که با مادران و دختران و خواهران خود نکاح میکند، و شراب مینوشد، و نماز را ترک میکند. به خدا سوگند اگر احدی از مردم هم با من نبودند من خودم را در راه خدا به گرفتاری نیکویی گرفتار میساختم.][٣]. عقّاد: ابوالشهداء، ص ٧٨.