میتوانیم داشته باشیم: سخنی که تک معنی باشد و سخنی که چندمعنی و چندپهلو باشد. بهترین مثلش آیات قرآن مجید است. قرآن مجید آیات خود را به دو دسته تقسیم میکند: آیات محکمات و آیات متشابهات. آیات محکمات آیاتی است که از نظر لفظ و عبارت تک معنی است؛ یعنی بیش از یک معنی و یک مفهوم از عبارات آن نمیتوان استفاده کرد. ولی آیات متشابهات آیاتی است که در آنِ واحد از آنها چند معنی میتوان استنباط کرد، و البته برای اینکه در معانی متشابه به اشتباه نیفتیم باید آیات محکمه را مقیاس و معیار قرار بدهیم که آیات محکمه «امّ الکتاب» است.

گفتیم نهضتها و حرکتهای انسانها هم عیناً همینطور است. ممکن است نهضتی تک معنی و تک مقصد باشد و ممکن است به اصطلاح متشابه باشد؛ یعنی در آنِ واحد مقصدها و هدفهای مختلف داشته باشد، گو اینکه همه آن هدفها بازگشتشان به یک هدف اصلی باشد. یک نهضت میتواند در آنِ واحد دارای جنبهها و ابعاد مختلف بوده باشد.

نهضت حسینی، نهضتی متشابه و چندمقصدی

نهضت امام حسین علیه السلام یک نهضت چندمقصدی و چندجانبه و چندبعدی است، و علت اینکه تفاسیر و تعابیر مختلفی در مورد این نهضت شده است مُحاذی بودن عناصر دخیل در آن است. ما وقتی که از جنبه بعضی عوامل و عناصر به این نهضت نگاه میکنیم، میبینیم صرفاً جنبه تمرّد و عدم تسلیم در مقابل قدرتهای جابره و تقاضاهای ناصحیح قدرت حاکم وقت دارد. از این نظر این نهضت یک نفی، «نه» و عدم تسلیم است. همه میدانیم بعد از مردن معاویه و جانشین شدن یزید و پس از آنهمه توطئههایی که برای این کار چیدند، یزید لازم دید از چند نفر از شخصیتهای بزرگ جهان اسلام و در رأس آنها وجود مقدس حسین بن علی علیه السلام، کسی که از او خیلی حساب میبرد، بیعت بگیرد تا این بیعت سبب خاموشی همه مردم بشود و درواقع تعهدی از حسین بن علی علیه السلام در مورد خودش بگیرد.

پس از مرگ معاویه، یزید بلافاصله نامهای از شام به حاکم مدینه، ولیدبن عتبة بن ابی سفیان که از بنی اعمام خودش بود، نوشت و در آن خبر درگذشت معاویه را و اینکه خودش در جای پدرش نشسته است به او رساند. و در نامه جداگانهای نام چند نفر را نوشت و در رأس آنها حسین بن علی علیه السلام که حتماً باید از اینها بیعت بگیری. امام