مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤١ - عامل تقاضای بیعت

باشد، میتواند یک عکس العمل منفی باشد در مقابل یک جریان، و میتواند یک عکس العمل مثبت باشد در مقابل جریان دیگر. همه اینها در نهضت امام حسین وجود دارد. این است که این نهضت یک نهضت چندماهیتی شده است، چطور؟

عامل تقاضای بیعت

یکی از عوامل که به یک اعتبار (از نظر زمانی) اولین عامل است، عامل تقاضای بیعت است. امام حسین درمدینه است. معاویه قبل از مردنش- که میخواهد جانشینی یزید را برای خود مسلّم کند- میآید در مدینه، میخواهد از امام بیعت بگیرد. آنجا موفق نمیشود. بعد از مردنش یزید میخواهد بیعت بگیرد. بیعت کردن یعنی امضا کردن و صحّه گذاشتن نه تنها روی خلافت شخص یزید بلکه همچنین روی سنتی که معاویه پایه گذاری کرده است که خلیفه پیشین خلیفه بعدی را تعیین کند، نه اینکه خلیفه پیشین برود بعد هم جانشین او را تعیین کنند یا اگر شیعه بودند به نصّی که از طرف پیغمبر اکرم رسیده است عمل کنند؛ نه، یک امری که نه شیعه میگوید و نه سنّی:

خلیفهای خلیفه دیگر را، پسر خودش را به عنوان ولی عهد المسلمین تعیین کند.

بنابراین، این بیعت تنها امضا کردن خلافت آدم ننگینی مانند یزید نیست؛ امضا کردن سنتی است که برای اولین بار وسیله معاویه میخواست پایه گذاری بشود.

در اینجا آنها از امام حسین بیعت میخواهند، یعنی از ناحیه آنها یک تقاضا ابراز شده است؛ امام حسین عکس العمل نشان میدهد، عکس العمل منفی. بیعت میخواهید؟ نمیکنم. در اینجا عمل امام حسین عمل منفی است، از سنخ تقواست، از سنخ این است که هر انسانی در جامعه خودش مواجه میشود با تقاضاهایی که به شکلهای مختلف: به صورت شهوت، به صورت مقام، به صورت ترس و ارعاب، از او میشود و باید در مقابل آنها بگوید نه، یعنی تقوا. آنها میگویند: بیعت، امام حسین میگوید: نه. تهدید میکنند، میگوید: حاضرم کشته بشوم و حاضر نیستم بیعت کنم.

تا اینجا این نهضت ماهیت عکس العملی، آنهم عکس العمل منفی در مقابل یک تقاضای نامشروع دارد و به تعبیر دیگر، ماهیتش ماهیت تقواست، ماهیت قسمت اولِ «لا الهَ الَّا اللَّهُ» یعنی «لا الهَ» است؛ در مقابل تقاضای نامشروع، «نه» گفتن است (تقوا).