یکی از مسائلی که در مورد نهضت امام حسین علیه السلام مطرح است، این است که آیا این قیام و نهضت از نوع یک انفجار بود؟ از نوع یک عمل ناآگاهانه و حساب نشده بود؟ نظیر اینکه به دیگی حرارت بدهند، آبی که در آن است تبدیل به بخار بشود، منافذ هم بسته باشد، بالأخره منفجر خواهد شد؛ و نظیر انفجارهایی که برای افراد انسان پیدا میشود که انسان در شرایطی قرار میگیرد (حالا یا به علتی که همانجا پیدا میشود یا به علل گذشته، یک درون پر از عقده و ناراحتی دارد) که در حالی که هرگز نمیخواهد فلان حرف را بزند، ولی یکمرتبه میبینید ناراحت و عصبانی میشود و از دهانش هرچه که حتی دلش هم نمیخواهد بیرون بیاید، بیرون میآید. این را میگویند انفجار. بسیاری از قیامها انفجار است.

یکی از جاهایی که در آن، راه مکتب اسلام با راه مکاتب مادی امروز فرق میکند، این است که مکاتب مادی امروز روی اصول خاص دیالکتیکی میگویند تضادها را تشدید کنید، ناراحتیها را زیاد کنید، شکافها را هرچه میتوانید عمیقتر کنید، حتی با اصلاحات واقعی مخالفت کنید برای اینکه جامعه را به انقلاب به معنی انفجار (نه انقلاب آگاهانه) بکشانید. اسلام به انقلاب انفجاری، یک ذره معتقد نیست. اسلام، انقلابش هم انقلاب صددرصد آگاهانه و از روی تصمیم و کمال آگاهی و انتخاب است.

آیا جریان امام حسین علیه السلام یک انقلاب انفجاری و یک انفجار بود؟ یک کار ناآگاهانه بود؟ آیا به این صورت بود که در اثر فشارهای خیلی زیادی که از زمان معاویه و بلکه از قبل از آن بر مردم و خاندان امام آورده بودند، دوره یزید که رسید، دیگر اصلًا حوصله امام حسین سرآمد و گفت هرچه بادا باد، هرچه میخواهد بشود؟! العیاذ باللَّه. گفتههای خود امام حسین که نه تنها از آغاز این نهضت، بلکه از بعد از مرگ معاویه شروع میشود، نامههایی که میان او و معاویه مبادله شده است، سخنرانیهایی که در مواقع مختلف ایراد کرده است، از جمله آن سخنرانی معروفی که در منی صحابه پیغمبر را جمع کرد- و حدیثش در تحف العقول هست و خیلی مفصل است و خطابه بسیار غرّایی است- نشان میدهد که این نهضت در کمال آگاهی بوده؛ انقلاب است اما نه انفجار، انقلاب هست ولی انقلاب اسلامی نه انفجار.

از جمله خصوصیات امام حسین این است که در مورد فردفرد اصحابش اجازه