زمان خودشان آنقدرها شاخص نیستند ولی بعد از مرگشان تدریجاً شخصیت آنها گسترش پیدا میکند و بهتر شناخته میشوند. اگر دو نفر عالم را که در یک زمان زندگی میکنند در نظر بگیریم، ولو از نظر شهرت علمی یکی ده برابر دیگری بزرگ است ولی گاهی بعد در تاریخ روشن میشود که آن که ده برابر کوچک بوده، از آن که ده برابر بزرگ بوده بزرگتر است، که برای این امر من مثالهای زیادی دارم. از همه بهتر این است که ما به خود علی علیه السلام مثال بزنیم، آنهم از زبان خود ایشان.

در کلمات مولا در نهج البلاغه جزء کلماتی که حضرت در فاصله ضربت خوردن و شهادت یعنی در آن فاصله حدود چهل و پنج ساعت آخر زندگی فرمودهاند، یکی این دو جمله است که تعبیر خیلی عجیبی است. میفرماید:«غَداً تَعْرِفونَنی وَ یکشَفُ لَکمْ سَرائِری» [١] فردا مرا خواهید شناخت؛ یعنی امروز مرا نشناختهاید، زمان من مرا نشناخت، آینده مرا خواهد شناخت «وَ یکشَفُ لَکمْ سَرائِری» (سرائر یعنی سریرهها، امور مخفی، اموری که در این زمان چشمها نمیتواند آنها را ببیند، مثل گنجی که در زیر زمین باشد) مخفیات وجود من فردا برای شما کشف خواهد شد، و همینطور هم شد.

علی را مردم، بعد از زمان خودش بیشتر از زمان خودش شناختند. علی را در زمان خودش چه کسی شناخت؟ یک عده بسیار معدود. شاید تعداد آنهایی که علی را در زمان خودش واقعاً میشناختند، از عدد انگشتان دو دست هم تجاوز نمیکرد.

پیغمبر اکرم راجع به کلمات خودشان این جمله را در حجة الوداع فرمودند (ببینید چه کلمات بزرگی!):«نَضَّرَ (نَصَرَ) اللَّهُ عَبْداً سَمِعَ مَقالَتی فَوَعاها وَ بَلَّغَها مَنْ لَمْ یسْمَعْها، فَرُبَّ حامِلِ فِقْهٍ غَیرِ فَقیهٍ، وَ رُبَّ حامِلِ فِقْهٍ الی مَنْ هُوَ افْقَهُ مِنْهُ» [٢] خدا خرّم کند چهره آن کس را (خدا یار آن کس باد) که سخن مرا بشنود و حفظ و ضبط کند و به کسانی که سخن مرا نشنیدهاند، به آنهایی که در زمان من هستند ولی اینجا نیستند یا افرادی که بعد از من میآیند، برساند. یعنی حرفهای مرا که میشنوید، حفظ کنید و به دیگران برسانید «فَرُبَّ حامِلِ فِقْهٍ غَیرِ فَقیهٍ» بسا کسانی که حامل یک حکمت و حقیقتاند درصورتی که خودشان اهل آن حقیقت نیستند، یعنی آن عمق و معنی آن حقیقت را درک نمیکنند، «وَ رُبَّ حامِلِ فِقْهٍ الی مَنْ هُوَ افْقَهُ مِنْهُ» و چه بسا افرادی که فقهی را، حکمتی را، حقیقتی را

[١]. نهج البلاغه، خطبه ١٤٩. [این جمله در نهج البلاغه به این صورت آمده:«غَداً تَرَوْنَ ایامی وَ یکشَفُ لَکمْ عَنْ سَرائِری».][٢]. امالی مفید، مجلس ٢٣، ص ١٨٦.