مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨١ - جامعیت اسلام در نهضت حسینی

الْجَنَّةَ» [١] درحادثه کربلا خودش را در عمل نشان میدهد و همچنین آیات دیگر قرآن که بعد ان شاء اللَّه توفیق پیدا کنم به عرض میرسانم.

جامعیت اسلام در نهضت حسینی

ما میبینیم در طول تاریخ، برداشتها از حادثه کربلا خیلی متفاوت بوده است. قبلًا اشاره کردم که مثلًا برداشت دِعبل خُزاعی از شعرای معاصر حضرت رضا علیه السلام، برداشت کمَیت اسدی از شعرای معاصر امام سجاد و امام باقر علیهما السلام با برداشت محتشم کاشانی یا سامانی و یا صفی علیشاه متفاوت است؛ آنها یک جور برداشت کردهاند، محتشم جور دیگری برداشت کرده است، سامانی جور دیگری برداشت دارد، صفی علیشاهطور دیگری و اقبال لاهوری به گونهای دیگر. این چگونه است؟ به نظر من همه اینها برداشتهای صحیح است (البته برداشتهای غلط هم وجود دارد، با برداشتهای غلط کاری ندارم) ولی ناقص است؛ صحیح است ولی کامل نیست. صحیح است یعنی غلط و دروغ نیست ولی یک جنبه آن است.

مثل همان داستان فیل است که ملّای رومی نقل کرده است که عدهای در تاریکی میخواستند با لمس کردن، آن را تشخیص بدهند. آن که به پشت فیل دست زده بود یکطور قضاوت میکرد، آن که به گوش فیل دست زده بودطور دیگری قضاوت میکرد. این قضاوتها، هم درست بود و هم غلط. غلط بود از آن جهت که فیل به عنوان یک مجموعه، آن نبود که آنها میگفتند، و درست بود یعنی به آن نسبت که دستشان به فیل رسیده بود درست میگفتند. آن که دستش به گوش فیل رسیده بود گفت شکل بادبزن است. راست میگفت؛ آن چیزی را که او لمس کرده بود شکل بادبزن بود، اما فیل به شکل بادبزن نبود. آن کس که دستش به خرطوم فیل خورده بود گفت فیل به شکل ناودان است. هم درست بود و هم غلط؛ درست بود از آن جهت که چیزی که او لمس کرده بود به شکل ناودان بود، و غلط بود چون فیل به شکل ناودان نبود. فیل یک مجموعه است که یک عضوش مثل پشت بام است یعنی پشت فیل و یک عضوش مثل استوانه است یعنی پای فیل، یک عضو دیگرش مثل ناودان است یعنی خرطوم فیل، اما فیل در مجموع خودش فیل است. این است که برداشتها، هم درست است و هم در عین