برای ما تحقیق در امر حادثه حکومت اموی تنها جنبه تعجب آمیز ندارد. این یک امر سطحی نبوده که فقط مربوط به سیزده قرن پیش باشد که بگوییم آمد و رفت. این، خطری بود برای اسلام از آن روز تا روزی که خدا میداند. حتماً اگر ما بخواهیم به تاریخ روحیه خودمان رسیدگی کنیم، باید به تاریخ اموی رسیدگی [کنیم.] فکر اموی در زیر پرده و لفّافه، با فکر اسلامی مبارزه میکرد. عنصر فکر اموی داخل عناصر فکر اسلامی شد. ای بسا که در فکر همانهایی که هر صبح و شام بنی امیه را لعنت میکنند، عنصری از فکر اموی موجود باشد و خودشان خیال کنند فکر اسلامی است، و قطعاً اینطور است [١]، مثل موضوع رعایت شؤونات در مصرف زکات و خمس و در استطاعت حج و در نفقه زوجه و امثال اینها.

علی علیه السلام به خطر سلطه اموی زیاد اهمیت میداد و اعلام خطر میکرد، ولی کمتر کسی متوجه میشد و خودش هم میفرمود بعدها متوجه میشوید:«فَعِنْدَ ذلِک تَوَدُّ قُرَیشٌ بِالدُّنْیا وَ ما فیها لَوْیروْنَنی مَقاماً واحِداً وَلَوْ قَدْرَ جَزْرِ جَزورٍ لِاقْبَلَ مِنْهُمْ ما اطْلُبُ مِنْهُمُ الْیوْمَ بَعْضَهُ وَلا یعْطونَنیهِ» [٢].

از جمله راجع به فتنه اموی فرمود:«انَّ الْفِتَنَ اذا اقْبَلَتْ شَبَّهَتْ وَ اذا ادْبَرَتْ نَبَّهَتْ ...» [٣]. ایضاً:«ایهَا النّاسُ سَیأْتی عَلَیکمْ زَمانٌ یکفَأُ الْاسْلامُ کما یکفَأُ الْاناءُ بِما فیهِ ...» [٤] و ایضاً:«فَمَا احْلَوْلَتْ لَکمُ الدُّنْیا فی لَذَّتِها» [٥] و ایضاً:«ما لی اراکمْ اشْباحاً بِلا ارْواحٍ ...» [٦].

[١]. امویها رفتند ولی مع الاسف عناصر فکر اموی و رژیم اموی باقی ماند و با تغییر، جزء اصول زندگی ما شده. امروز هم اصول معاویهای عامل دیانت را استخدام کرده علیه دیانت، و نمیشود یک کلمه علیه اصول اموی سخن گفت. به اندازه اشکی که در پای پیراهن عثمان ریختند، باز میریزند.[٢]. نهج البلاغه، خطبه ٩١. [و آن هنگام است که قریش آرزو میکند در برابر دنیا و مافیها یک بار مرا ببینند، هرچند به قدر کشتن شتری باشد (لحظاتی اندک) تا آنچه اینک اندکش را از آنان میخواهم و به من نمیدهند بپذیرم.][٣]. همان. [وقتی فتنهها رو آورند، حق و باطل را بهم بیامیزند (و راه تشخیص را ببندند) و چون پشت کنند و از بین روند، آگاه کنند و حق را روشن سازند.][٤]. نهج البلاغه، خطبه ١٠١. [ای مردم بزودی زمانی فرا رسد که اسلام وارونه شود چنانکه یک ظرف وارونه شود و محتوای آن بریزد].[٥]. نهج البلاغه، خطبه ١٠٣. [و دنیا با لذاتش به کام شما شیرین نیامد.][٦]. نهج البلاغه، خطبه ١٠٦. [چرا شما را اشباحی بیروح میبینم؟]