پیدا میشود، ترک پیدا میشود، مغول پیدا میشود، عرب پیدا میشود، هندی پیدا میشود، ولی آنچه که اینها را به وجود آورده اسلام و مسلمانی است، یعنی روح اسلامی اینها را به وجود آورده است. دیشب در روزنامه خواندیم یک قرآن کشف شد که امروز آن را در حدود سه میلیون تومان قیمت میکنند. از کجا پیدا شد؟ از داخل صندوق کاغذ باطلهها. یعنی قرآنهای خطی را در طول دو سه قرن اخیر برای اینکه مردم قرائت کنند، بیرون میآوردند. این بیچارهها ارزش این قرآنها را نمیفهمیدند؛ درمیآوردند که مردم برای ثوابش قرآن بخوانند. آنها را به دست بچهها میدادند، به دست اشخاص لاقید میدادند. درنتیجه به تدریج کهنه میشدند. بعد آنها را میبردند بیرون دروازه و زیر خاک دفن میکردند. خوشبختانه از این قرآنهای به عقیده آنها دفن شدنی، مقدار زیادی را در کیسه یا صندوق کرده بودند و در گوشهای بوده است و شاید روزی هم میخواستهاند آنها را زیر خاک دفن کنند. به هر حال مردی که لااقل علاقهمند بوده است، رفته آنها را گشته است و گویا در حدود هزار و صد نسخه قرآن نفیس در میان آنها پیدا کرده است که یکی از آنها قرآنی است که در حدود سی میلیون ریال ارزش دارد.

ما این مقدار به مواریث فرهنگی و تمدنی خودمان علاقهمند و آگاهیم! به خدا قسم اگر انسان از دیده خون ببارد، کم است. چرا باید کارنامه ما ملت در امر به معروف و نهی از منکر اینقدر پست و پایین باشد؟! امر به معروف و نهی از منکر یعنی چه؟ یعنی همدردی، همبستگی، همکاری، همگامی، تعرّف (شناسایی)، آگاهی، قدرت. آن که روز اول این اصل را طرح کرد، برای این طرح کرد که میدانست دینش دین اجتماعی است، دین فردی نیست، دین صومعه و دیر نیست. آنها که یک عمر در دیرها و صومعهها زندگی کردند، امروز دارند متشکل میشوند، همبستگی و همدردی پیدا میکنند؛ ما که دینمان دین اجتماع و زندگی و همکاری و وحدت و همبستگی است، به سوی انفراد و تنهایی و جدایی و تفرّق گرایش پیدا کردهایم. آن که چنین دستوری را طرح میکند میخواهد ما ملتی آگاه باشیم و بلکه حوادثی را که در بطن روزگار مستتر و پنهان است، آینده را پیش بینی کنیم. ما نه تنها آینده را پیش بینی نمیکنیم بلکه وضع زمان خودمان را هم نمیفهمیم! امام صادق در هزار و سیصد سال پیش فرمود:«الْعالِمُ