هزار و سیصد و بیست واند سال، با این عظمت، خاطره و ذِکرایش تجدید بشود، وقتها و پولها و اشکها و تأثرها و احساسات صرف آن بشود، نه از آن جهت که از داستان جنایی نمیتوان استفاده کرد (زیرا جنبههای منفی زندگی بشر نیز ممکن است آموزنده باشد. از لقمان پرسیدند: ادب از که آموختی؟ گفت: از بیادبان) و نه از آن جنبه که این داستان از جنبه جنایی چندان مهم نیست یا چندان آموزنده نیست (ما قبلًا ثابت کردیم که [این داستان] از این نظر مهم است و گفتیم که کشته شدن امام حسین بعد از پنجاه سال از وفات پیغمبر به دست مردمی مسلمان بلکه شیعه، معمای بسیار قابل توجهی است) بلکه از آن نظر جنبه جنایی قضیه ارزش اینهمه بزرگداشت ندارد که داستان جنایی در هر شکل و قیافه زیاد است؛ در قرون قدیم، قرون وسطی، قرون جدید، قرون معاصر زیاد بوده و هست. در حدود بیست سال پیش یعنی در حدود سالهای ١٩٤٠ میلادی بود که بمبی بر شهری فرود آمد و شصت هزار نفر صغیر و کبیر و بیگناه تلف شد. در شرق و غرب عالم داستان جنایی زیاد واقع شده و میشود و [مثلًا] نادر یک قهرمان جنایی است، همچنین ابومسلم، بابک خرّم دین. جنگهای صلیبی، جنگهای اندلس مظهرهای بزرگی از جنایت بشرند.

این داستان از نظر دوم یعنی از لحاظ ورق سفیدی که دارد، اینهمه ارزش را پیدا کرده است. از این جهت است که کم نظیر بلکه بینظیر است، زیرا در دنیا افضل از امام حسین بوده است اما صحنهای مثل صحنه امام حسین برای آنها پیش نیامد. امام حسین رسماً اصحاب و اهل بیت خود را بهترین اصحاب و بهترین اهل بیت میشمارد.

لهذا باید جنبه روشن و نورانی این داستان، از آن جنبه که این داستان مصداق «انّی اعْلَمُ ما لا تَعْلَمون» است نه از آن جنبه که مصداق «مَنْ یفْسِدُ فیها وَ یسْفِک الدِّماء» است، از آن جنبه که حسین و زینب قهرمان داستاناند نه از آن جنبه که عمر سعد و شمر قهرمان داستاناند [بررسی شود.] (بنت الشّاطی کتابی نوشته به نام «بَطَلَةُ کربلا»).

اما از لحاظ امام حسین علیه السلام :

باید ببینیم چطور شد امام حسین قیام کرد؟ در قیام حسین علیه السلام چند عامل را باید در نظر گرفت:

الف. از امام حسین برای خلافت یزید بیعت و امضا میخواستند. آثار و لوازم این بیعت و امضا چقدر بود؟ و چقدر تفاوت بود میان بیعت با ابوبکر یا عمر یا عثمان و