اما از نظر سوم؛ از این جهت همینقدر مؤثر بود که امام را متوجه کوفه کرد. اما آیا اگر به کوفه نمیرفت، در محل امن و امانی بود؟ اگر در مکه یا مدینه هم بود، چون از بیعت امتناع میکرد و بعلاوه به خلافت یزید معترض بود دچار خطر بود و امام حسین ابا داشت که در مکه حرم خدا کشته شود و شاید از اینکه در حرم پیغمبر هم کشته شود ابا داشت. اینکه در وسط راه به اصحاب حرّ گفت و از نامه عمرسعد به ابن زیاد برمیآید که در خود کربلا به عمرسعد هم گفته است: اگر نمیخواهید برمیگردم، فقط ناظر به این قسمت است که چرا به عراق آمد نه اینکه قضیه فقط یک جنبه دارد و آن هم جنبه دعوت و بعد هم پشیمانی از آمدن به عراق است. امام حسین که نگفت حالا که مردم کوفه نقض عهد کردند، پس من بیعت میکنم یا اینکه دیگر موضوع اعتراض به خلافت یزید را پس میگیرم و ساکت میشوم.

مسائلی که در اینجا هست:

الف. قبل از مردن معاویه مسأله امتناع مردم مدینه بالخصوص حسین بن علی علیه السلام از بیعت مطرح بود. امام حسین در جواب نامه معاویه سخت به او تاخت و به موضوع ولایتعهد یزید اعتراض و انتقاد کرد (سرمایه سخن وابوالشهداءعقّاد).

ب. مسأله ولایتعهد یزید یک بدعت بزرگ بود در اسلام و نقشهای که از سی و چند سال پیش امویین کشیده بودند. ابوسفیان در خانه عثمان گفت: «تَلَقَّفوها تَلَقُّفَ الْکرَةِ وَ لِتَصیرَنَّ ... اما وَالَّذی یحْلِفُ بِهِ ابوسُفْیانَ لا جَنَّةَ وَ لا نارَ». از این نظر فوق العاده مهم بود؛ نه با شورا و آراء عمومی منطبق بود و نه با جعل الهی، نصب پدر بود پسر را.

ج. تسلیم خلیفه شدن در یک وقت جایز است که بحث در اطراف اصلحیت فرد دیگر باشد ولی غیرصالح کارها را بر مدار و محور اسلامی میچرخاند. علی علیه السلام فرمود:«وَاللَّهِ لَاسَلِّمَنَّ ما سَلِمَتْ امورُ الْمُسْلِمینَ وَلَمْ یکنْ فیها جَوْرٌ الّا عَلَی خاصَّةً».

د. بیعت، عقد بود مانند عقد بیع و اجاره و نکاح، و تعهدآور بود، قابل نقض نبود.

علی علیه السلام فرمود: عهد با کافر را نیز نباید نقض کرد والّا امان باقی نمیماند.

ه. مسأله اعتراض به کار خلیفه وقت ولو منتهی به عزل او بشود درصورتی که انحراف پیدا میکند، خود یک مسألهای است در اسلام به نام «امر به معروف و نهی از منکر». امام حسین مکرر به این اصل استناد کرد. شرط این اصل نیست که خون ریخته نشود؛ شرطش این است که نتیجه نهایی آن به نفع اسلام باشد، نظیر خود جهاد با کفار.

و. موضوع دعوت امام از طرف مردم کوفه و اتمام حجت، خود یک مطلبی است.