جز موضوع زیارت امام حسین هیچ چیز دیگری ندارد، موضوع تجدید عزای اهل بیت نیست، موضوع آمدن اهل بیت به کربلا نیست، اصلًا راه شام از کربلا نیست، راه شام به مدینه از خود شام جدا میشود. باز هم اگر بخواهم نمونه ذکر کنم هنوز نمونههایی دارد. اگر جلسه بعد وقت کردم باز از این نمونهها عرض میکنم؛ اگر دیدم مجالی نیست، میپردازم به تحریفهای معنوی، دیگر تحریفهای لفظی را کوتاه میکنم.

غنای حادثه کربلا از نظر نقلهای معتبر

آن چیزی که بیشتر دل انسان را به درد میآورد این است که اتفاقاً در میان وقایع تاریخی، کمتر واقعهای است که از نظر نقلهای معتبر به اندازه حادثه کربلا غنی باشد.

من در سابق خیال میکردم که اساساً علت اینکه این همه دروغ اینجا پیدا شده است این بوده که وقایع راستین را کسی نمیداند چه بوده است؟ بعد که مطالعه کردم، دیدم اتفاقاً هیچ قضیهای در تاریخ- در تاریخهای دور دست مربوط به مثلًا سیزده یا چهارده قرن پیش- به اندازه حادثه کربلا تاریخ معتبر ندارد. معتبرین مورخین اسلامی از همان قرن اول و دوم قضایا را با سندهای معتبر نقل کردند و این نقلها با یکدیگر انطباق دارد و به هم نزدیک است؛ و قضایایی در کار بوده است که سبب شده است جزئیات این تاریخ بماند. یکی از چیزهایی که سبب شده که متن این حادثه محفوظ بماند و هدفش شناخته بشود این است که در این حادثه خطبه زیاد خوانده شده است.

خطبه در آن عصرها حکم اعلامیه را در این عصر داشت. همین طوری که در این عصر در وقایع، مخصوصاً در جنگها، اعلامیههای رسمی بهترین چیز است برای اینکه متن تاریخ را نشان بدهد، در آن زمان هم خطبه چنین بوده است. خطبه زیاد است، چه قبل از حادثه کربلا چه در خلال حادثه کربلا و چه خطبههایی که بعد اهل بیت در کوفه، در شام و در جاهای دیگر ایراد کردند و اصلًا هدف آنها از این خطبهها این بود که میخواستند به مردم اعلام کنند که چه گذشت و قضایا چه بود و هدف چه بود؟ این یکی از منابع؛ یعنی خودش انگیزهای بوده است که قضایا نقل شود.

در قضیه کربلا سؤال و جواب زیاد شده است. همینها در متن تاریخ ثبت است که ماهیت قضیه را به ما نشان میدهد. در خود کربلا رجز زیاد خوانده شده است، مخصوصاً شخص ابا عبداللَّه. ماهیت قضیه را همان رجزها میتواند نشان بدهد. در قضیه کربلا، در قبل و بعد از قضیه، نامههای زیادی مبادله شده است، نامههایی که میان