جملههای متشابه پیغمبر است به این معنی که از «جوامع الکلم» پیغمبر است، یعنی یک لفظ است به جای چند معنی. توضیح اینکه: علمای فقه که از دید فقهی به هرچیزی نگاه میکنند، از این حدیث چنین استنباط کردهاند که در مقررات اجتماعی اسلام هیچ قانونی که نتیجه آن این باشد که غیرمسلمان بر مسلمان برتری پیدا کند وجود ندارد، و اسلام چنین قانونی را امضا نمیکند. برای مثال آیا در جامعه اسلامی، یک نفر از اهل ذمّه (مانند یهودیان و مسیحیان و احیاناً زرتشتیان) میتواند در حال و شأنی قرار بگیرد که او حاکم باشد و یک مسلمان محکوم، و مثلًا یک بنده مسلمان را در اختیار خودش بگیرد؟ فقها میگویند:«الْاسْلامُ یعْلو وَ لا یعْلی عَلَیهِ» یعنی دست اسلام همیشه باید بالا باشد، اسلام دست پایین را هرگز نمیپذیرد، و از این اصل احکامی را استنباط میکنند.

متکلّمین که از جنبه دیگری به مسائل نگاه میکنند و به این حدیث از دید کلامی نگریستهاند (متکلّم، سر و کارش با منطق و استدلال و بحث و محاجّه است) میگویند:

«الْاسْلامُ یعْلو وَ لا یعْلی عَلَیهِ» یعنی منطق اسلام بر هر منطق دیگری برتری دارد. آنجا که منطقها و استدلالها با یکدیگر مواجه میشوند، در عرصه استدلالها و در میدان احتجاجها و در سرزمین منطقها منطق اسلام بر هر منطق دیگری برتری و غلبه دارد.

این، دید و بعد دیگری از این حدیث است.

آنها که از دید اجتماعی به این حدیث نگاه کردهاند، مسأله را به شکل دیگری طرح میکنند، میگویند:«الْاسْلامُ یعْلو وَ لا یعْلی عَلَیهِ» یعنی در جریان عمل، برتری با اسلام است، چرا؟ برای اینکه قانون اسلام از هر قانون دیگری بر نیازهای بشر منطبقتر است و لذا راه خودش را عملًا بهتر باز میکند.

انسان وقتی نگاهی به دستگاههای تبلیغاتی مسیحیت میکند و آن وسعت و امکانات، آن وسایل، آن ابزارها، آن افراد، آن بودجه عظیم، آن تاکتیکها و آنهمه تجهیزات و تشکیلات تبلیغاتی را میبیند، میگوید مگر با اینهمه دستگاه تبلیغاتی مسیحیت، اسلام میتواند مقاومت کند؟! واقعاً عجیب است! وقتی به خودمان نگاه میکنیم، میبینیم از نظر دستگاه تبلیغاتی واقعاً در حد صفر هستیم. هیچ دینی در دنیا به اندازه اسلام از نظر دستگاه تبلیغاتی و مبلّغینش ضعیف نیست. حتی وقتی به یهود که اقلیت است نگاه میکنیم، میبینیم این آبهای زیرکاه بسیار مجهز هستند، لااقل به عوامل تحریف. اینها جنبه اثباتی ندارند که مردم را دعوت به یهودیگری کنند، ولی