انَّمَا الْمُؤْمِنونَ الَّذینَ اذا ذُکرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلوبُهُمْ وَ اذا تُلِیتْ عَلَیهِمْ ایاتُهُ زادَتْهُمْ ایماناً وَ عَلی رَبِّهِمْ یتَوَکلونَ [١].

یا در آیاتی، از افرادی یاد میکند که هنگام شنیدن قرآن بر روی زمین میافتند:«یخِرّونَ لِلْاذْقانِ سُجَّداً» [٢] و یا درباره بعضی مسیحیان میگوید:«اذا سَمِعوا ما انْزِلَ الَی الرَّسولِ تَری اعْینَهُمْ تَفیضُ مِنَ الدَّمْعِ» [٣] وقتی که آیات قرآن را میشنوند اشکهایشان جاری میشود.

اصلًا انقلاب حبشه چگونه رخ داد؟ انقلاب حبشه را چه چیز آغاز کرد؟ حبشه چرا مسلمان شد و منشأ اسلام حبشه چه بود؟ آیا غیر از قرآن و زیبایی قرآن بود؟ آن داستان مفصل که جعفربن ابیطالب در حبشه وارد آن مجلس میشود- که با یک هیبت خیلی به اصطلاح سلطنتی به وجود آورده بودند- و بعد شروع میکند آیات قرآن (سوره طه) را خواندن و جلسه را یکجا منقلب میکند، چه بود؟! قرآن از نظر بیان و فصاحت، روانی و جاذبه و قدرت تأثیر به گونهای ساخته شده است که روی دلها اینچنین اثر میگذارد.

فصاحت امیرالمؤمنین علیه السلام

موفقیت امیرالمؤمنین در میان مردم، یکی مرهون فصاحت اوست. نهج البلاغه که از تألیف آن هزار سال میگذرد، یعنی از هنگام به صورت کتاب درآمدنش هزار سال میگذرد و از انشاء خطبهها حدود هزار و سیصد و پنجاه سال قمری میگذرد، چه در قدیم و چه در زمان معاصر مقام عالی خود را حفظ کرده است. یک وقت استقصا کردم از قدیم و جدید، از همان زمان امیرالمؤمنین تا عصر جدید و امروز، دیدم همه ادبا و فصحای عرب در مقابل کلمات امیرالمؤمنین از نظر فصاحت و بلاغت خضوع دارند.

گفتهاند در مصر در سالهای اخیر برای شکیل ارسلان- که به او «امیرالبیان» یعنی امیر سخن میگفتند- جلسهای تشکیل داده بودند، جلسهای افتخاری به نام او، به عنوان تقدیر و قدردانی از او. کسی که رفته بود برای شکیل ارسلان سخن بگوید، مقایسهای کرده بود میان او و امیرالمؤمنین؛ گفته بود که این شکیل، امیر بیان و سخن در

[١]. انفال/ ٢.[٢]. اسراء/ ١٠٧.[٣]. مائده/ ٨٣.