مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٤ - شخصیتهای بزرگ در زمانهای بعد بهتر شناخته می شوند

نوشت به نام «علی بن ابیطالب، صوت العدالة الانسانیة» که اول در یک جلد بود، بعد خودش آن را تفصیل داد و در پنج شش جلد چاپ شد و از بهترین کتابهایی است که راجع به حضرت امیر علیه السلام نوشته شده است). جبران خلیل میگوید: من نمیدانم چه رازی است که افرادی پیش از زمان خودشان متولد میشوند، و علی از کسانی است که پیش از زمان خودش متولد شده است. میخواهد بگوید علی برای زمان خودش خیلی زیاد بود. آن زمان، زمان علی نبود. ولی حقیقت بهتر، همان است که خود علی علیه السلام فرموده است که اصلًا این گونه اشخاص در هر زمانی متولد بشوند، پیش از زمان خودشان متولد شدهاند. علی علیه السلام اگر امروز هم متولد شده بود، پیش از زمان خودش بود؛ یعنی آنقدر بزرگند که زمان خودشان، هر زمانی باشد، گنجایش این را که بتواند آنها را بشناسد و بشناساند و معرفی کند، ندارد؛ باید مدتها بگذرد، بعد از مرگشان بار دیگر بازیابی و بازشناسی شوند و به اصطلاح امروز تولد جدید پیدا کنند.

شخصیتهای بزرگ در زمانهای بعد بهتر شناخته می شوند

برای این موضوع عرض کردم که مثالهای زیادی هست. در میان همه طبقات همینطور است. همین حافظ- که مثالش را ذکر کردم- آیا در زمان خودش، همین شهرتی را که در زمان ما دارد، داشت؟ نه. در زمان خودش کسی دیوانش را هم جمع نکرد. خودش هم به خاطر روح عرفانی خاصی که داشت، با اینکه به او میگفتند، علاقهای به جمع آوری آن نداشت. حافظ یک مرد عالم است؛ یعنی اول یک عالم است، دوم یک شاعر، و از این جهت با سعدی یا فردوسی فرق میکند. اینها شاعر هستند و مثلًا سی چهل هزار بیت شعر گفتهاند، کارشان شاعری بوده. حافظ کارش شاعری نبوده، یک مرد عالم و مدرّس و محقّق بوده است. بعد از مرگش، رفیقش که دیوانش را جمع کرده، اهمّ آن کتابهایی را که او تدریس میکرده ذکر نموده است. مفسّر و حافظ قرآن بوده، تفسیر قرآن میگفته، کارش این بوده. خودش هم در یک جا میگوید: