مینشستند (البته منبرهای امروز عین منبر پیغمبر نیست). بیشتر نهج البلاغه منبرهای علی علیه السلام است. نهج البلاغه علی علیه السلام سه قسمت است: خطبهها، نامهها و کلمات قصار. کلمات قصار جملات کوتاهی است که ایشان در مواقع مختلفی فرموده است.

مجموع نامهها و کلمات قصار، یک ثلث نهج البلاغه را تشکیل میدهد. دو ثلث نهج البلاغه خطبههای مولاست و تازه اینها همه خطبههای مولا نیست بلکه به قول سید رضی، مختار است از خطبهها یعنی قسمتهای انتخاب شده است، و الّا خطبهها خیلی بیش از اینها بوده است. مسعودی که صدسال قبل از سید رضی بوده است، در کتاب بسیار معتبر مروج الذهب- که از مدارک معتبر تاریخ اسلام است- مینویسد:

الآن در حدود ٤٨٠ خطبه از علی علیه السلام در دست مردم است [١]، درصورتی که در نهج البلاغه بیش از ٢٠٠ خطبه وجود دارد. تازه این تعداد را سید انتخاب کرده و قسمتهایی را نیاورده است. بنابراین خطبههای علی علیه السلام شاید چهار برابر خطبههای نهج البلاغه فعلی بوده است.

بیشتر نهج البلاغه همان منبرهای علی علیه السلام است. علی علیه السلام منبر رفته است، منبرهایش را ضبط کردهاند و درنتیجه برای ما مانده است. و این بیانگر عظمت و اهمیت مقام تبلیغ در اسلام است، در صورتی که در میان ما کوچک و حقیر است.

نتیجهاش این است که دیگر پیام اسلام نمیرسد. خودمان مطلب را خراب کردهایم.

وقتی که [قضیه] به این وضع اجتماعی و به این شکل درآمد که هر عالمی برای اینکه حیثیت و مقامش محفوظ بماند (حالا آن عذر درست است یا نه، من کاری ندارم؛ بالأخره جریان اجتماعی کار خودش را میکند) از خطابه خواندن و تبلیغ و هدایت و ارشاد مردم پرهیز داشته باشد، کار تبلیغ و هدایت و ارشاد به دست افرادی میافتد که هیچ گونه صلاحیتی ندارند و کارشان از جودی و جوهری شروع شده است. آن وقت آیا میتوان انتظار داشت که پیام اسلام، پیام خدا، پیام پیغمبر، پیام علی، این مکتب عظیم و وسیعِ دارای جنبههای مختلف دنیایی و آخرتی، سالم به دست مردم برسد؟ چه انتظار غلطی!.

مقام شامخ زینب در تبلیغ او بروز کرد. شما ببینید اهل بیت امام حسین علیه السلام چه ماهرانه تبلیغ کردهاند! دو سه نکته است که تا انسان به اینها توجه نداشته باشد، به

[١]. مروج الذهب، ج ٢/ ص ٤١٩.