فکر اسلام و منطق ایثار و گذشت است و آنچه در منطق حسین علیه السلام هرگز دیده نمیشود منافع و مصالح شخص خودش است [١] منطق حسین همان است که فرمود:«خُطَّ الْمَوْتُ عَلی وُلْدِ آدَمَ ...»، همان است که در جواب حرّ ریاحی فرمود:«افَبِالْمَوْتِ تُخَوِّفُنی ...» و بعد اشعار معروف را خواند:«سَأَمْضی وَ ما بِالْمَوْتِ عارٌ عَلَی الْفَتی ....».

هدف مقدس و حس تعالی و تقدّس

کلمه «شهید» و «شهادت» از کلمات رایج معمولی است که فقط در مورد بعضی افراد استعمال میکنیم. هر کشته یا مردهای شهید نیست. روزی صدها نفر کشته میشوند و هزارها نفر میمیرند و به آنها شهید نمیگوییم. اطراف کلمه «شهید» را هالهای از قدس و تعالی احاطه کرده است. به کسی شهید گفته میشود که در یک راه مقدس و برای هدفی مقدس جان خود را از دست بدهد.

شهید سه خصوصیت دارد: یکی اینکه در راه هدف مقدس کشته میشود، دیگر اینکه جاودانگی مییابد، سوم آن چیزی که قبلًا گفتیم که آنها محیط پاک میدهند.

گفتم مقدس و نگفتم بزرگ. ممکن است مقصد، بزرگ و بااهمیت باشد ولی مقدس نباشد. اسکندر که آرزوی جهانگیری را تعقیب میکرد، هدفِ به اصطلاح بزرگ داشت ولی مقدس نبود و بلکه عالی هم نبود. کسی که در این راه کشته بشود، در چشم بشر احترام و تقدّس ندارد [٢]. او دایره خودپرستی خود را توسعه داده بود. همچو شخصی

[١]. هربرت اسپنسر به نقل فروغی میگوید: «بلندترین آرمان نیکان این است که در آدم سازی شرکت کنند یعنی مصلح باشند». پیغمبر ما فرمود:«بُعِثْتُ لِاتَمِّمَ مَکارِمَ الْاخْلاقِ». خدا دربارهاش فرمود:«عَزیزٌ عَلَیهِ ما عَنِتُّمْ» (توبه/ ١٢٨).[٢]. شهید کسی است که به خون خود ارزش و ابدیت و جاودانگی داده است. آن کس که مال خود را صرف خدمت و بنای خیر میکند، به مال خود ابدیت و ارزش میدهد. آن کس که اثر علمی باقی میگذارد، به فکر خود و آن کس که اثر صنعتی و فنی باقی میگذارد، به هنر خود و آن کس که فرزند خود یا دیگران را تربیت میکند، به عمل خود ارزش و ابدیت میدهد، و شهید به خون خود ارزش و ابدیت میدهد. این تفاوت میان شهید و دیگران هست که شهید پاکباخته است و «سودا چنین خوش است که یکجا کند کسی»، اما عالم یا مُنفق یا معلم یا مربی یا هنرمند قسمتی از مایملک خود را ارزش و ابدیت میدهد. قبلًا گفتیم که عالم و مربی و صنعتگر و فیلسوف و منفق، مدیون شهدایند و شهدا مدیون کسی نیستند. خون شهید به زمین نمیریزد بلکه هزار برابر میشود و به دیگران تزریق میشود و در رگهای دیگران برای همیشه جریان مییابد، و این است معنی جاوید شدن خون شهید و این است معنی اینکه شهدا حماسه میآفرینند، و به همین جهت پیشوایان آرزوی شهادت میکردند و به همین جهت اسلام در هر زمانی نیازمند به شهید است.