افارِقُهُ حَتّی یقْضِی اللَّهُ ما هَوَ قاضٍ» [١]. او میفرمود:«لا اعْطیکمْ بِیدی اعْطاءَ الذَّلیلِ وَلا اقِرُّ اقْرارَ الْعَبیدِ». پدرش میگفت:«وَاللَّهِ لَوْ تَظاهَرَتِ الْعَرَبُ عَلی قِتالی لَما وَلَّیتُ عَنْها وَلَوْ امْکنَتِ الْفُرَصُ مِنْ رِقابِها لَسارَعْتُ الَیها» [٢]. و اما راه سوم همان بود که خودش انتخاب کرد.

ارزش شهادت و شهید در اجتماع

قبلًا گفتیم که هر شهادت نورانیتی در اجتماع به وجود میآورد، و تشبیه کردیم آن را به نورانیتی که برخی اعمال خیر و از خودگذشتگیها در قلب فرد ایجاد میکند.

قلب که صفا و جلا پیدا کرد و هدایت یافت تاریکیها زایل میشود، راه نمودارتر میگردد. این مطلب سوژهای عالی است برای بحث درباره ارزش شهادت و شهدا و مخصوصاً از نظر آثار قیام حسینی در جهان اسلام و از نظر اینکه امام اگر به قصد شهادت هم حرکت کرده باشد منطقی صحیح دارد. جمله:«انَّ اللَّهَ شاءَ انْ یراک قَتیلًا» اگر سند صحیح داشته باشد، از لحاظ مطلب و معنی سخن درستی است.

منطق منفعت و منطق حقیقت

منطق منفعت پرستی یک منطق است و منطق حق پرستی و اصلاح منطق دیگری است [٣]. عقلای قوم مانع ابی عبداللَّه میشدند از حرکت، و نصایح آنها همه بر محور مصلحت شخصی حسین علیه السلام و زندگی دنیوی او و سلامت تن و حفظ فرزندان دور میزد. میگویند جامعترین بیانها همان است که ابن عباس گفت. اگر جای تعجب باشد، باید از منطق ابن عباس تعجب کرد. چیزی که در این منطق ابن عباس یافت نمیشود،

[١]. [نه، به خدا سوگند از آن جدا نشوم تا خدا هرچه خواهد کند.][٢]. نهج البلاغه، نامه ٤٥. [به خدا سوگند اگر عرب در جنگ با من پشت به پشت هم دهند، از آنان رو نگردانم و اگر فرصت دست دهد به سوی آن میشتابم.][٣]. علی علیه السلام درباره سرزمین کربلا فرمود:«مُناخُ رُکابٍ وَ مَصارِعُ عُشّاقٍ» ایضاً درباره آن خاک فرمود:

«واهاً لَک ایتُهَا التُّربَةُ لَیحْشَرَنَّ مِنْک اقْوامٌ یدْخُلونَ الْجَنَّةَ بِغَیرِ حِسابٍ» [شگفتا از توای خاک که اقوامی از درون تو محشور گردند که بدون حساب وارد بهشت شوند].