پیغمبر اکرم، هم با شعر مبارزه کرد و هم شعر را ترویج کرد؛ با شعرهایی مبارزه کرد که به اصطلاح امروز متعهد نیست یعنی شعری نیست که هدفی داشته باشد، صرفاً تخیل است، سرگرم کننده است، اکاذیب است. مثلًا کسی شعر میگفت در وصف اینکه نیزه فلان کس اینطور بود یا اسبش آنطور بود، یا در وصف معشوق و زلف او، یا کسی را هجو و شخصیتی را مدح میکرد برای اینکه پول بگیرد. پیغمبر شدیداً با این نوع شعر مبارزه میکرد؛ فرمود:«لَانْ یمْتَلِی جَوْفُ رَجُلٍ قَیحاً خَیرٌ لَهُ مِنْ انْ یمْتَلِی شِعْراً» [١] اگر درون انسان پر از چرک باشد بهتر از آن است که پر از شعرهای مزخرف باشد. ولی همچنین فرمود:«انَّ مِنَ الشِّعْرِ لَحِکمَةً» [٢] اما هر شعری را نمیگویم؛ بعضی از شعرها حکمت است، حقیقت است.

پیغمبر در دستگاه خودش چندین شاعر داشت. یکی از آنها حَسّان بن ثابت است.

تفکیک بین دو نوع شعر نه تنها در حدیث پیغمبر آمده، بلکه خود قرآن نیز آن را بیان کرده است:«وَالشُّعَراءُ یتَّبِعُهُمُ الْغاونَ الَمْ تَرَ انَّهُمْ فی کلِّ وادٍ یهیمونَ وَ انَّهُمْ یقولونَ ما لا یفْعَلونَ الَّا الَّذینَ امَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ» [٣]. شعرایی بودند که پیغمبر اکرم یا ائمّه اطهار آنها را تشویق میکردند، اما چه جور شعرایی؟ شعرایی که پیام اسلام را، حقایق اسلام را در لباس زیبای شعر به مردم میرساندند. و بدون شک کاری که شعر میکند، یک نثر نمیتواند انجام دهد، چون شعر زیباتر از نثر است. شعر وزن و قافیه دارد، آهنگ پذیر است، اذهان برای حفظکردن شعر آماده است. پیغمبر اکرم به حسّان بن ثابت که شاعر دستگاه حضرت بود، فرمود:«لا تَزالُ مُؤَیداً بِروحِ الْقُدُسِ ما ذَبَبْتَ عَنّا اهْلَ الْبَیتِ» [٤] از طرف روح القدس تأیید میشوی مادامی که این راهی را که داری، بروی و از این راه منحرف نشوی؛ مادامی که مدافع حقیقت باشی، مادامی که مدافع خاندان ما باشی، مؤید به روح القدس هستی. درباره یک شاعر، پیغمبر اکرم این سخنان را میگوید.

[١]. نهج الفصاحة، ص ٤٧٠، حدیث ٢٢١٥.[٢]. الغدیر، ج ٢/ ص ٩.[٣]. شعراء/ ٢٢٤- ٢٢٧.[٤]. الغدیر، ج ٢/ ص ٣٤ [در عبارت الغدیر بعد از «روح القدس» جمله «ما نصرتنا بلسانک» را دارد.]