ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٣٨٤ - باب شصت و دوم در باره علم

و لقد كان يطلب هذا العلم في غير هذا الزّمان من كان فيه عقل، و نسك و حياء و خشية، و انا ارى طالبه اليوم من ليس فيه من ذلك شي‌ء، و المعلّم يحتاج إلى عقل و رفق و شفقة و نصح و حلم و صبر و بذل، و المتعلّم يحتاج إلى رغبة و ادارة و فراغ و نسك و خشية و حفظ و حزم.

شرح‌

قال الصّادق عليه السّلام‌: العلم اصل كلّ حال سنىّ، و منتهى كلّ منزلة رفيعة، لذلك قال النّبىّ صلّى اللَّه عليه و آله: طلب العلم فريضة على كلّ مسلم اى علم التّقوى و اليقين‌

حضرت امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد كه: علم، اصل همه صفتهاى خوب است، و منشأ جميع كارهاى نيكو است، و هر كه علم ندارد و عالم به احكام دين نيست، هر چند عملش به سبيل اتّفاق خوب باشد كه معيوب است و فاعلش مغبون و از درجه اعتبار ساقط است، از اين جهت حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله فرموده است كه:

طلب كردن علم، فرض است بر جميع مسلمانان، خواه مرد و خواه زن، و فرموده است كه: مراد از علم در اين حديث، علم به احكام شرع است و از شبهات و محرّمات اجتناب كردن و به آنچه به پيغمبر ما آمده است، از احوال مبدأ و معاد يقين داشتن. و اين تفسير محتمل است كه از حضرت صادق عليه السّلام باشد و محتمل است كه از مؤلّف باشد و ثانى اقوى است، چنان كه معلوم است.

و قال صلّى اللَّه عليه و آله‌: اطلبوا العلم و لو بالصّين، و هو علم معرفة النّفس، و فيه معرفة الرّبّ‌

و نيز آن حضرت مى‌فرمايد كه: طلب كنيد علم را هر چند به شهرهاى دور بايد رفت، مثل چين و ماچين. و اين كنايه از آن است كه در تحصيل علم به هيچ وجه عذر، مسموع نيست و دورى معلّم از متعلّم، عذر نمى‌شود و مى‌فرمايد كه: مراد از