ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٣٨

براى خدا است و مقارن خشوع و خضوع و گريه و استغاثه است، سزاوار است كه عمر زياده از يك روز هم، چون در حكم يك روز است، از خشوع و خضوع خالى نباشد و جميع عباداتش به زيور خلوص محلّى و از لوث كدورت مخلّى باشد و به اغراض فاسده و منافيات كاسده، ملوّث نباشد. هر گاه اين معنى، مركوز خاطر كسى شد، هر عملى كه مى‌كند محض از براى خدا مى‌شود و از فريب شيطان مصون و محفوظ مى‌گردد.

قال رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله‌: الدّنيا ساعة فاجعلها عبادة

مضمون اين كلام معجز اين است كه: دنيا يك ساعت است، پس بگردان او را عبادت، كه آن يك ساعت صرف عبادت شود، چه، هر چه از عمر گذشته، معدوم و فانى است و آنچه آينده است، معلوم نيست كه به او برسد، يا نه. پس نيست عمر تو مگر ساعتى كه در آنى. پس آن يك ساعت را بايد غنيمت دانى و به غير عبادت صرف نكنى و به توبه و انابه گذرانى.

و باب ذلك كلّه ملازمة الخلوة بمداومة الفكرة

و رسيدن به اين سه مرتبه عليا و درجه قصوى، ميسّر نيست و حاصل نمى‌شود، مگر به دو چيز:

يكى- ملازمت خلوت و گوشه‌گيرى و ترك اختلاط با ابناى روزگار، چرا كه به حكم «الصّحبة تؤثّر» هر كه با هر كه محشور است، خوى او و طبع او بر مى‌دارد.

اگر خوب، خوب و اگر بد، بد.

دوم- در فكر عاقبت بودن و از احوال موت و قبر و حساب و ساير احوال قيامت، لمحه‌اى غافل نشدن. ببايد دانست كه اختيار خلوت و گوشه‌گيرى، مورث فوايد عظيمه و منتج عوايد جسيمه است. از جمله قناعت و ترك فضول و طلب نكردن زيادتى معاش و فراغ خاطر، كه از جمله نتايج خلوت است، مورث دوام فكر و عاقبت انديشى است. چنان كه مى‌فرمايد: