ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٣٤

مهلكات نفس باشد و مخصوص به حكمت عملى باشد و اين ظاهرتر است.

فيجب ان تكون نفس المؤمن على كلّ حال، في شكر او عذر

پس واجب است كه مؤمن در همه حال، يا شكر كند يا عذر خواهد. مثل آنكه اگر في الجمله، توفيق عبادتى و عمل صالحى يافته باشد و عمل خيرى از او صادر شده باشد. مثل تهجّد يا گريه از خوف الهى، يا قضاى حاجت مؤمنى، بايد شكر خدا كند و بگويد: خدايا شكر به درگاه تو، كه به مدد و توفيق تو، في الجمله عمل خيرى از من صادر شده، اگر تقصيرى واقع شده باشد، استغفار كند و عذر خواهد و بگويد: خداوندا! من چگونه آنچه حقّ بندگى تو باشد، توانم بجا آورد، كه من بنده‌اى ضعيفم و از ضعيف جز ضعيف و ناقص نيايد. به كرم خود، اين عمل ناقص مرا بپذير و شكسته بسته مرا قبول كن. بلكه مؤمن بايد كه هر چند بذل جهد كند و در عمل، نهايت سعى به عمل آرد، كه عذر را با شكر مقارن دارد و به كرده و گفته خود، وقعى و اعتبارى راه ندهد كه كرده او، در پيش «غنىّ على الاطلاق و مالك بالاستحقاق» چه قدر تواند داشت؟! از اين جهت امام عليه السّلام فرمود كه:

على معنى: ان قبل ففضل و ان ردّ فعدل‌

يعنى: خداوندا، آنچه حقيقت بندگى است، از من متمشّى نمى‌شود و اين شكسته بسته‌اى كه از ما صادر مى‌شود، اگر قبول درگاه تو مى‌شود، محض تفضّل خواهد بود و اگر ردّ كنى و قبول نكنى، عين عدل، كه ردّ زيّف و معيوب، عين عدل است نه ظلم.

و تطالع الحركات في الطّاعات بالتّوفيق، و تطالع السّكون عن المعاصى بالعصمة

يعنى: لازم است كه مؤمن در همه حال، چه در اداى واجبات و چه در اداى مستحبّات، بلكه در جميع حركات و سكنات، از اغواى شيطان و فريب او غافل نباشد، كه مبادا به اغواى او معصيتى يا خلاف اولائى از او صادر شود و به سبب او