ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٢٥٢ - باب سى و هشتم در بيان عقل و هوى

باطل، بجا نشاند. بلكه هر گاه ظاهر شود كه خطا كرده است، برگردد و تا ممكن باشد از براى نفع دنيا، ترك آخرت نكند و به خسران آخرت، راضى نشود و خسران دنيا را بر خسران آخرت اختيار نمايد.

و دليل العاقل شيئان، صدق القول، و صواب الفعل‌

مى‌فرمايد كه: نشانه عاقل دو چيز است، گفتار راست، و كردار درست.

و العاقل لا يحدّث بما ينكره العقول، و لا يتعرّض للّتهمة، و لا يدع مداراة من ابتلى به‌

مى‌فرمايد كه: عاقل بايد حرفى نگويد كه هر گاه به سمع عقلا رسد، انكار كنند، و نيز بايد كه در عرضه تهمت، نشود و به حكم:

«اتّقوا مواضع التّهم».

، از گفتار و كردارى كه مظنّه تهمت باشد، احتراز كند، و نيز بايد با مردم مدارا كند و به هموارى سلوك نمايد، و با مؤالف و مخالف و دوست و دشمن، اين طريقه را از خود فوت نكند.

و يكون العلم دليله في اعماله، و الحلم رفيقه في احواله، و المعرفة يقينه في مذاهبه‌

مى‌فرمايد كه: عاقل بايد علم، دليل او باشد در كردار. يعنى: هر چه كند موافق علم باشد و علم را مرشد و هادى خود داند و هر چه كند به اشاره او كند و در هيچ كار دست از او بر ندارد.

و نيز حلم بايد رفيق او باشد و در جميع حالات از درشتى و بد خلقى، محترز باشد و در همه حال، خواه صحّت و خواه مرض و خواه در خلأ و خواه در ملأ، ملازم يقين و معرفت باشد و از مقتضاى معرفت و يقين منحرف نشود، و خلل در او راه ندهد، و هر كدام از اين فقرات، خبرند و به معنى انشاء، و از براى كمال رغبت و ميل به وقوع مضمون اين‌ها، تعبير به خبر شده است، چنان كه در عربيّت مذكور است.