ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ١٧١ - باب بيست و دوم در آداب حج

عهدى كه با پروردگار خود در روز ميثاق كرده‌اى، و به اين شروط و عهود ثابت باش تا روز قيامت.

و اعلم بأنّ اللَّه تعالى لم يفترض الحجّ، و لم يخصّه من جميع الطّاعات، إلّا بالاضافة إلى نفسه بقوله تعالى:

بدان كه خداوند عالم، وجوب حجّ را اضافه به نفس خود كرد و در ميان ساير عملها، اين عمل شريف را، نسبت به ذات شريف خود داد و فرمود كه:

وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ، مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا (آل عمران- ٩٧)

يعنى: بر آدميان است كه از براى خدا، به شرط استطاعت و قدرت، حجّ خانه كعبه كنند. و غير حجّ، هيچ عملى را اين كرامت و عزّت نفرمود و نسبت به خود نداد و نگفت كه: از براى خدا نماز كنيد، يا روزه داريد. ممكن است كه وجه اختصاص، اشتمال افعال حجّ باشد به احوال آخرت و اشعار او باشد به كيفيّت آن روز. چنان كه از براى اهل بصيرت و خبرت ظاهر مى‌شود. چه، غسل احرام شبيه است به غسل ميّت. و پوشيدن احرامى، شبيه است به پوشيدن كفن. و توجّه حاجيان از زن و مرد و كوچك و بزرگ و حرّ و عبد، «لبّيك لبّيك»، گويان به جانب خانه خدا، شبيه است به برانگيخته شدن مردگان از قبرهاى خود و رفتن به جانب محشر. حاصل آنكه: چون حجّ منبّه عظيمى است از براى استعداد موت، و مذكّر بليغى است از براى احوال نشأة آخرت، اختصاص يافت از ميان ساير افعال واجبى، به ذات احديّت. و به اين معنى اشاره كرد و گفت:

و لا سنّ نبيّه صلّى اللَّه عليه و آله في حلال و حرام و مناسك، إلّا للاستعداد و الإشارة الى الموت، و القبر و البعث و القيامة و فصل بيان السّابقة من الدّخول في الجنّة اهلها، و دخول النّار اهلها، بمشاهدة مناسك الحجّ من اوّلها إلى آخرها، لأولى الالباب و اولى النّهى.