روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٨ - ترجمه

آخرت سيّئ الحال و به غايت نكال و وبال باشد.و لفظ«اعمى»دوم [١]عبارت است و كنايت از خسارت و زيانكارى و يأس و نوميدى،چنان كه عرب گويد آن را كه از كارى برگردد به يأس و خيبت و خسارت:رجع عن ذلك الامر اعمى سخن [٢]العين، چنان كه آن را كه مظفّر و منصور برگردد.او را گويند:رجع قرير [٣]العين،و منه قوله تعالى: فَلاٰ تَعْلَمُ نَفْسٌ مٰا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزٰاءً بِمٰا كٰانُوا يَعْمَلُونَ [٤].

و وجه چهارم آن است كه:«عمى»اوّل از ايمان و معرفت است،و معنى ترك نظر در آيات خداى.و دوم«عمى» [٥]:بصر است در قيامت بر سبيل عقوبت [١٤٠-پ]،و بيان اين وجه،قوله: وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ أَعْمىٰ، قٰالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمىٰ وَ قَدْ كُنْتُ بَصِيراً، قٰالَ كَذٰلِكَ أَتَتْكَ آيٰاتُنٰا فَنَسِيتَهٰا وَ كَذٰلِكَ الْيَوْمَ تُنْسىٰ [٦].امّا جمع ميان آيات و ميان آنچه سايل گفت من قوله: كَمٰا بَدَأْنٰا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ... [٧]،آن است كه اين كنايت است عن سهولة الاعادة عليه تعالى و نفى التّعذّر و المشقّة عنه،نه [٨]مراد كيفيّت شكل و هيئت است و نظير [٩]او در معنى قوله تعالى: وَ هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ... [١٠]و قوله: فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ [١١]،معنى آن است كه امروز تو را علم ضرورى حاصل است كه كافر بودى در دنيا به آنچه به دليل ندانستى [١٢]آنجا أ لا ترى الى قوله: فَكَشَفْنٰا عَنْكَ غِطٰاءَكَ [١٣]،پس مراد به بصر علم است و منه قولهم:فلان بصير بكذا [١٤]و فلان ابصر بهذا من فلان.اگر گويند:مراد اعمى در آيت در هر دو جايگاه عمى [١٥]بصر است يا عمى [١٦]قلب يا حقيقت است يا كنايت،جواب گوييم:به‌هيچ‌وجه عمى اوّل نشايد تا آفت عين باشد كه نابينايى بود براى آن‌كه آن آفت از جهت خداى بود يا از جهت غيرى.و نشايد كه خداى او را بر فعل غيرى مؤاخذت كند.پس عمى [١٧]اوّل را معنى