روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٨ - ترجمه

عطف است بر صلات،اى اقم قران [١]الفجر.و دگر بر اغرا،اى،عليك بصلاة الفجر،اى الزمها و لا تقصّر [٢]فيها، إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كٰانَ مَشْهُوداً ،كه نماز بامداد نماز مشهود [٣]است.يعنى فريشتگان شب و روز حاضر باشند به او براى [٤]آن‌كه وقت نزول اينان باشد و صعود ايشان [٥].فريشتگان شب در آخر ديوان عملش بنويسند، و فريشتگان روز در اوّل ديوان،اگر به اوّل وقت كند.و [٦]اين دليل است بر آنكه تغليس نماز بامداد مستحب است،چنان كه مذهب ماست،و در آيت دليل است بر آنكه وجوب نماز به اوّل وقت تعلّق دارد،چنان كه مذهب ماست و مذهب شافعى و بيشتر فقها خلافا لاهل العراق.و ابو سلمه روايت كرد از ابو هريره كه،رسول-صلّى اللّه عليه و على آله [٧]-گفت:نماز جماعت را تفضيل داده‌اند بر نماز تنها به بيست و پنج نماز،و نماز بامداد را فريشتگان شب و روز حاضر آيند،اگر خواهى بخوانى: إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كٰانَ مَشْهُوداً. ، وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ ،«من»تبعيض راست از شب،يعنى در بعضى از شب بيدار شو بِهِ ،باللّيل.مفسّران گفتند:«تهجّد»بيدارى باشد پس از خواب،يقال:هجد اذا نام و تهجّد اذا سهر،و قال بعض اهل اللّغة:تهجّد اذا نام و اذا سهر،و هو من الاضداد.

يكى از جملۀ انصاريان گفت:من با رسول-عليه السّلام-بودم در سفرى،شب در آمد.گفتم،بنگرم تا رسول نماز چگونه مى‌كند،گفت:رسول-عليه السّلام-بخفت، چون بيدار شد.سر سوى آسمان كرد و پنج [٨]آيت از آخر آل عمران بخواند [٩]. إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ -الى قوله: إِنَّكَ لاٰ تُخْلِفُ الْمِيعٰادَ [١٠].آنگه مسواك بر گرفت و كار بست،آنگه قربۀ آب برگرفت و وضوى نماز باز كرد و نماز كرد - ماشاءاللّه،آنگه بخفت،آنگه برخاست [١١]،همچنان كرد كه اوّل كرده بود.