تشبيها بالقصد [١]الّذى هو واسطة الأمور بين الاسراف [٢]و التّقصير [٣]،همچنين راه راست كه ميانۀ دو بى‌راه [٤]باشد آن را قصد خواندند همانا اصل او از«قصد»بود كه فعل است براى آن‌كه قصد سالكان به آن باشد.پس قصد به معنى مقصود باشد،كالرضا [٥]بمعنى المرضيّ.و گفتند معنى آن است:و على اللّه القصد بكم الى الطّريق المستقيم،بر خداست كه شما را به ره حق رساند و ره راست به معنى لطف و بيان و آنچه مقدّمات تكليف باشد از اقدار [٦]و تمكين و ازاحت علّة و نصب ادلّه. وَ مِنْهٰا جٰائِرٌ ،و از راهها بعضى هست كه جائر است و از ره حق برگرديده.و«من»تبعيض راست.و قوله: جٰائِرٌ ،من باب:ليل نائم و نهار صائم باشد براى آن‌كه راه عدول نكند از استقامت،رونده عدول كند [٧].و روا بود كه راه چون كژ باشد آن را جائر خوانند لأنّه يجور [٨]و يميل بصاحبه عن سنن الصّواب فهو إذا جائر بسالكه.بر اين وجه بر ظاهر خود باشد و از ظاهر عدول نبايد كردن [٩].و سبيل مؤنث است در لغت و اهل حجاز [١٠]گفته‌اند:لفظش واحد است و معنى جمع براى آن مؤنّث باشد و مراد«به قصد السّبيل»دين مسلمانى است،و مراد به«جائر»از او [١١]جهودى و ترسايى و هرچه جز ره حق باشد از ملل كفر.

جابر عبد اللّه انصارى [١٢]گفت:مراد به«قصد السّبيل»بيان شرايع است.عبد اللّه مبارك گفت:مراد سنّت است و به«جائر»مراد هوا [١٣]و بدع.بيانه قوله: وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ [١٤]-الآية.و در مصحف عبد اللّه هست:و منكم جائر،و اين قوّت آن قول باشد كه كلمت من باب:نهار [١٥]صائم باشد. وَ لَوْ شٰاءَ لَهَدٰاكُمْ أَجْمَعِينَ ،

[١] .قم:مشبها لقصد،آط:مشبها بالقصد،آج،لب:شبها بالقصد.

[٢] .آج،لب:الاشراف.

[٣] .اساس:المعصر،به قياس نسخۀ قم،تصحيح شد.

[٤] .آب،آز:ميانه روى راه.

[٥] .قم،آط،آب،آز،آج،لب:كالرضى.

[٦] .آط،آب،آز،آج،لب:اقرار.

[٧] .آط،آب،آز،آج،لب:نكند.

[٨] .اساس:يجير،به قياس با نسخۀ قم،تصحيح شد.

[٩] .آط،آب،آز،آج،لب:كرد.

[١٠] .جميع نسخه‌ها:در لغت اهل حجاز و.

[١١] .جميع نسخه‌ها:به جائر او.

[١٢] .جميع نسخه‌ها:ندارد.

[١٣] .جميع نسخه‌ها:اهوا.

[١٤] .سورۀ انعام(٦)آيۀ ١٥٣.

[١٥] .قم،آط،آب،آج،لب:نهاره.