روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٨ - ترجمه

جا كلام تمام است كه: وَ عَلاٰمٰاتٍ .آنگه ابتدا كرد و گفت: وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ ، و به ستاره ره برند [١]ايشان.و محمّد بن كعب و كلبى گفتند:اين‌همه يك حديث است و معنى [٢]آن است كه كوهها علامات روز باشد و ستاره علامات شب،مجاهد و ابراهيم گفتند:مراد به هر دو،نجوم است كه بهرى علامات‌اند و بهرى هدايت را شايند.سدّى گفت:مراد ثريّا و بنات النّعش است و فرقدين و جدى كه مردم به او راه برند و قبله بشناسند.قتاده گفت:خداى تعالى ستاره سه كار را آفريد:يكى از بهر زينت آسمان را،و دوم رجوم شياطين را،و سه‌ام [٣]علاماتى كه به او [٤]راه برند.هركه جز اين گويد براى خود گويد چيزى كه او را به آن علمى نباشد.

أَ فَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لاٰ يَخْلُقُ ،آنگه ملامت كرد و توبيخ آنان را كه عبادت اصنام كردند،گفت:آن‌كه خالق باشد و قادر باشد بر خلق اشيا[٨٧-پ]چونان باشد كه [٥]نيافريند [٦]و نتواند آفريدن. أَ فَلاٰ تَذَكَّرُونَ ،هيچ انديشه نكنى تا چگونه تسويت كنند [٧]ميان قادر و عاجز و عالم و جاهل و زنده و مرده؟و اين [٨]هر دو جمله را صورت استفهام است،و مراد تقريع و توبيخ،نظيره قوله: هٰذٰا خَلْقُ اللّٰهِ فَأَرُونِي مٰا ذٰا خَلَقَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ... [٩]،و قوله: أَرُونِي مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ [١٠].

آنگاه چون بسيارى نعمتهاى خود را تفصيل داد،بازنمود كه:نعمت او نه‌چندان است [١١]كه حصر و حدّ [١٢]باشد آن را و شمار به او رسد،گفت: وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللّٰهِ لاٰ تُحْصُوهٰا ،اگر خواهى تا نعمت خداى بشمارى و آن را در عدد آرى نتوانى چه آن نه‌چندان است كه محصور و معدود باشد [١٣].و اصل احصا،افعال باشد من الحصى كه سنگ‌ريزه است.آنگه معنى آن باشد كه:احصى،أى جعل مع [١٤]الحصى،براى