روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٠٩ - ترجمه

محلّ آن مع الفعل،اى نفى عبادة غير اللّه و احسانا بالوالدين امّا يبلغانّ [١]:و التّقدير:ان ما [٢]،ان،حرف شرط است و«ما»زيادت.حمزه و كسائى و خلف خواندند:يبلغان به«الف»تثنيه و كسر«نون»،و باقى قرّاء خواندند: يَبْلُغَنَّ ،بر وحدان بى«الف» به«نون»تأكيد مشدّد.بر اين قرائت أَحَدُهُمٰا ،مرفوع است بر فاعليّت.و بر قرائت اوّل بدل باشد از الف تثنيه،و مثله قوله: وَ أَسَرُّوا النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُوا... [٣]،و آن [٤]بدل بعض باشد از كلّ براى آن‌كه يبلغانّ تثنيه بود،و احدهما،يكى و يكى از دو بعضى باشد،و مثاله قولهم:جاءنى القوم اشرافهم.و روا بود كه مرفوع باشد احدهما به فعلى محذوف كه يبلغان بر او دليل كند،و التّقدير:يبلغ احدهما او كلاهما،و شايد كه مرفوع بود على السّؤال و الجواب،كانّه لمّا قال امّا يبلغانّ عندك الكبر فسأل [٥]سائل و قال [٦]من ذلك قال احدهما او كلاهما و على هذا يحمل،ايضا قوله: ...وَ أَسَرُّوا النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُوا... [٧]،و مراد به«كبر»شيخوخت [٨]است،گفت:اگر مادر و پدرت يا يكى از ايشان به پيرى رسند و تو بر جاى باشى و ايشان پيش تو و به نزديك تو پير شوند، فَلاٰ تَقُلْ لَهُمٰا أُفٍّ ،ايشان را افّ مگو [٩].و ابن كثير و ابن عامر و يعقوب خواندند:افّ به فتح«فا»بى‌تنوين،و اهل مدينه و حفص خواندند:افّ به كسر «فا»با [١٠]تنوين،و باقى قرّا به كسر«فا»بى‌تنوين افّ.و در سورت الاحقاف هم چونين [١١]خلاف بر اين گونه است.و در«افّ»،هفت لغت است:اف»و«اف» [١٢]و«افّ» [١٣]و«افّا» [١٤]و«افّ» [١٥]و«افّ»و«افّى»با ماله [١٦].و ابن الانبارىّ لغتى ديگر در [١٧]افزد و آن«اف»است به سكون،«فا»،و اصل اين كلمت آن است كه در جاى مصدر استعمال كنند،يقال:افّا له و تفّا [١٨]و افّة و تفّة،اى دفرا و نتنا،چون به اسم