روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٠٧ - ترجمه

وَ مَنْ كٰانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيٰا نُؤْتِهِ مِنْهٰا وَ مٰا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ [١] .

ثُمَّ جَعَلْنٰا لَهُ جَهَنَّمَ ،آنگه دوزخ [٢]به جاى [٣]و بازگشت نصيب او كنيم.

يَصْلاٰهٰا ،تا ملازم شود با آن، مَذْمُوماً ،نكوهيده، مَدْحُوراً ،رانده و خوار كرده،يقال:

ذمته و ذأمته و ذممته فهو مذيم و مذءوم و مذموم،و الدّحر،اللّعن [٤]و الطّرد و التّبعيد، ايشان را از رحمت خدا دور كرديم [٥].و نصب هر دو بر حال باشد از فاعل.

وَ مَنْ أَرٰادَ الْآخِرَةَ ،و هركه او آخرت خواهد و سراى بازپسين. وَ سَعىٰ لَهٰا سَعْيَهٰا ،و سعى آن سراى كند از ايمان و عمل صالح، فَأُولٰئِكَ كٰانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُوراً ،سعى ايشان مشكور باشد و عمل مقبول [٦]و به موقع جزا و ثواب افتاده.قتاده گفت:ايشان را به محلّ مشكور فرود آرند [٧]در حسن جزا،و ذكر شكر مجاز است، چنان كه ذكر قرض مجاز است،فى قوله: مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللّٰهَ قَرْضاً حَسَناً... [٨]،و روا بود كه شكر،به معنى حمد باشد تا محمول بود بر حقيقت،يعنى سعيشان محمود و مرضىّ باشد.

قوله: كُلاًّ نُمِدُّ نصب كُلاًّ بر نُمِدُّ [٩]است مفعول به،همه را مدد دهيم هٰؤُلاٰءِ وَ هَؤُلاٰءِ ،اينان را و ايشان را،يعنى مريدان [١٠]دنيا را و مريدان [١١]آخرت را از عطاى ما، يعنى هركس را آنچه خواهد بدهيم به حسب مصلحت،و مِنْ تبيين راست. وَ مٰا كٰانَ عَطٰاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً ،«ما»،نفى است و عطاى خداى تو ممنوع نباشد،يعنى روزى او از كافر و مؤمن و برّ و فاجر،و قوله: هٰؤُلاٰءِ وَ هَؤُلاٰءِ بدل كل است و محلّ او نصب است على البدل.

اُنْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنٰا بَعْضَهُمْ عَلىٰ بَعْضٍ ،آنگه گفت:بنگر[كه چگونه تفضيل داديم بهرى را بر بهرى در روزى و عطاى دنيا وَ لَلْآخِرَةُ ،و«لام»،جواب قسمى محذوف است و آخرت بزرگ‌تر است به درجات و پايها و نصب او بر تميز است، وَ أَكْبَرُ تَفْضِيلاً يعنى على الدّنيا،و تفضيل او بر دنيا بيشتر است ازآن‌كه علم شما به