مقام كردند.او راست غيب [١]آسمانها و زمين.چه نيك مى‌بيند [٢]و نيك مى‌شنود، نيست ايشان را جز او [٣]يارى و انباز نگيرد [٤]در حكم خود كسى را قوله تعالى: اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلىٰ عَبْدِهِ الْكِتٰابَ ،گفت:سپاس خداى را كه كتاب قرآن بر بنده‌اش محمّد انزله [٥]كرد، قَيِّماً ،اى مستقيما،در كلام تقديم و تأخيرى هست و تقدير آن است كه:انزل على عبده الكتاب قيّما و لم يجعل له عوجا.

و قَيِّماً [٦]،حال است از كتاب و او حال باشد از مفعول.

وَ لَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجاً ،و اين كتاب را كژى‌اى نكرد.و در معنى«قيّم»،دو قول گفتند:يكى آن‌كه راستى است كه در او كژى‌اى نيست و دگر معنى آن‌كه«قيّم» بر دگر كتابها كه حكم مى‌كند به تصديق آن،و در بعضى قرائت آمد: أَنْزَلَ عَلىٰ عَبْدِهِ الْكِتٰابَ وَ لَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجاً ،و لكن جعله قَيِّماً .و«عوج»،گويند آن را كه بنتوان ديدن [٧]،كالدين و الامر و عوج فى العصا و الحائط بفتح العين لِيُنْذِرَ بَأْساً شَدِيداً ،تا بترساند خلقان را از عذابى [٨]سخت از نزديك او[١٥٢-پ]. مِنْ لَدُنْهُ ، ابو بكر خواند عن عاصم تنها: مِنْ لَدُنْهُ ،به اسكان«دال»با اشمام ضمّه و كسر «نون»و«ها»و«يا»ى در لفظ از پس‌ها. وَ يُبَشِّرَ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصّٰالِحٰاتِ ،و بشارت دهد مؤمنانى [٩]را كه عمل صالح و كار نيكو كنند. أَنَّ لَهُمْ ، به آن‌كه ايشان را خواهد بودن مزدى نيكو يعنى ثواب بهشت.و محلّ انّ مع اسمها و خبرها نصب است بوقوع البشارة عليه،چه او متعدّى بود به دو مفعول،يقال:بشّرته كذا و بكذا. مٰاكِثِينَ فِيهِ أَبَداً ،و ايشان در آن مقيم باشند هميشه كه آن را زوال نبود از ايشان و ايشان را فنا نبود از آن.و نصب مٰاكِثِينَ ،اى مقيمين،بر حال است از فعلى مقدّر در لهم،اى تحصّل [١٠]لهم و تثبّت [١١]،و شايد كه عامل در او اجرا حسنا باشد و التّقدير:يؤجرون اجرا حسنا ماكثين فيه ابدا.

[١] .قم:نهان.

[٢] .قم+به او.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:از فرود او.

[٤] .قم:و نه انباز گيرد،آج،لب:نه انبازى.

[٥] .آط،آب،آز،آج،لب:انزال.

[٦] .قم:واو.

[٧] .آط،آب،آز،آج،لب:بنتوان ديد.

[٨] .آب،آز:عذاب سخت.

[٩] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل:مؤمنان.

[١٠] .مل:حصل،لب:يحصل.

[١١] .آط،آب،آز،آج،لب:ثبت.