روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩ - ترجمه
از كلام بيفگند لدلالة المعنى عليه،و التّقدير:بئس مثوى المتكبّرين جهنّم.
آنگه وصف متّقيان [١]و حكايت كلام ايشان كرد [٢]چون پرسيدند ايشان را كه خداى [٣]چه فرستاده است [٤]،يعنى در كتاب خداى [٥]چه گويى؟ قٰالُوا خَيْراً ،گفتند:
خير و نيكى،و نصب او بر فعلى مقدّر است يعنى،أنزل ربّنا [٦]خيرا.و دقصّۀ [٧]اوّل ما بعد قول رفع آورد من قوله: أَسٰاطِيرُ الْأَوَّلِينَ ،أى هى اساطير الأوّلين،چه مؤمنان مقرّ بودند به نزول [٨]و كافران مقرّ نبودند بل گفتند:منزل نيست از آسمان،چه اساطير اوّلينان است و اساطير منزل نباشد.
سيبويه گفت:در رفع [٩]كه«ذا»به معنى«الّذى»است و«ما»استفهامى است،اى ما الّذى انزل ربّكم؟قالوا اساطير [١٠]على تقدير:هو اساطير.و در دوم [١١]«ذا»و«ما» [١٢]به منزلت يك [١٣]اسم است،و التقدير:أىّ شىء انزل ربّكم؟قالوا:
خيرا،على تقدير:انزل خيرا،پس در اوّل بدل مرفوع است و در دوم بدل منصوب [١٤]، هر دو قول نكوست [١٥].
آنگه حقتعالى حكايت [١٦]كرد و در كلامى گرفت مستأنف [١٧]: لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هٰذِهِ الدُّنْيٰا حَسَنَةٌ ،آن را كه [١٨]نيكوى كند [١٩]در اين سراى دنيا نيكوى باشد ايشان را، وَ لَدٰارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ ،و سراى آخرت بهتر باشد ايشان را يعنى در هر دو سراى نيكوكاران را نيك [٢٠]باشد[٩٠-ر]جز كه در آخرت بهتر باشد [٢١]ايشان را.
[١] .قم+كرد.
[٢] .قم:ندارد.
[٣] .قم+شما.
[٤] .جميع نسخه بدلها:فرستاد،قم+ وَ قِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا ،و گفتند:متّقيان را كه خداى شما را چه فرستاد؟
[٥] .آج،لب:خود.
[٦] .آج،لب:انزلنا.
[٧] .دقصّه/در قصّه،جميع نسخهها:در قصه.
[٨] .آط،آب،آز،آج،لب+قرآن.
[٩] .آط،آب،آز،آج،لب:دفع.
[١٠] .جميع نسخه بدلها+الاوّلين.
[١١] .قم:و دوم.
[١٢] .قم:ما و ذا،آط،آب،آز،آج،لب:ما ذا.
[١٣] .آج،لب:يكى.
[١٤] .قم+و.
[١٥] .جميع نسخه بدلها:نيكوست.
[١٦] .جميع نسخه بدلها+رها،آج،لب+حق رها.
[١٧] .جميع نسخه بدلها+گفت.
[١٨] .قم:آنان كه،آط،آب،آز،آج،لب:آنان را كه.
[١٩] .جميع نسخه بدلها:كنند.
[٢٠] .آط،آب،آز،آج،لب:نيكى.
[٢١] .جميع نسخه بدلها:بود.