روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٠٠ - ترجمه
قرّاء يلحدون خواندند،به ضم«يا»و كسر«حا»،من الالحاد،يقال:الحد،يلحد إلحادا،فهو ملحد و لحد،يلحد،لحدا فهو لاحد و ذاك ملحود لغتان،و قيل لحده فى القبر،فهو ملحود و ألحد فى الدين فهو ملحد.و الإلحاد،الميل عن الصّواب و منه اللّحد لميله عن سنن القبر.حقتعالى گفت:زبان آنكس كه ايشان ميل مىكنند به او و نسبت با او مىكنند [١]اين قرآن را أعجمى است،يقال:رجل أعجم و أعجمى إذا كان غير فصيح و إن كان من العرب.و رجل عجمىّ،منسوب إلى العجم و إن كان فصيح اللّسان. وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ ،و اين قرآن لغتى است عربى منسوب با عرب و روشن و مبين است در او اشكالى نيست.
إِنَّ الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِآيٰاتِ اللّٰهِ لاٰ يَهْدِيهِمُ اللّٰهُ ،آنگه حقتعالى خبر داد كه آنان كه به خدا ايمان ندارند خدا [٢]ايشان را هدايت ندهد،يعنى لطف نكند با ايشان لطفى كه با مؤمنان شايد كردن،چه اگر با ايشان كند،ايشان را لطف نباشد،يا حكم نكند به هدايت ايشان،و ايشان را مهتدى نخواند،تا [٣]ايشان را هدايت نكند به بهشت.اين هر سه تأويل محتمل است. وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِيمٌ ،[و ايشان را عذابى مولم دردناك باشد و حمل كردن هدايت را بر ثواب در اين آيت اولىتر است به قرينۀ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِيمٌ ] [٤]چه اين از احكام آخرت باشد.
إِنَّمٰا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِآيٰاتِ اللّٰهِ ،گفت:انّما به حقيقت آنكس دروغ [٥]فروبافد بر خداى كه به آيات خداى ايمان نيارد.ردّ است اين آيت بر آنان كه گفتند: إِنَّمٰا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ ،و گفتند:محمّد فرومىبافد اين قرآن، وَ أُولٰئِكَ هُمُ الْكٰاذِبُونَ ،و آنان كه چنين كنند،دروغزن [٦]باشند،و«هم»عماد باشد و بصريان فصل خوانند او را،و معنى او تحقيق باشد چنان كه قائلى [٧]گويد:هؤلاء هم الرّجال.عبد اللّه بن جراد گويد،رسول را-عليه السّلام-گفتم:يا رسول اللّه!مؤمن زنا كند؟گفت:باشد كه كند.گفتم:دزدى كند؟گفت باشد كه كند.گفتم:
[١] .آط،آز،آج،لب:نسبت مىكنند،با او.
[٢] .قم،آط،آب:خداى.
[٣] .آط،آب،آز،آج:يا.
[٤] .اساس ندارد،از قم،افزوده شد.
[٥] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:فرا.
[٦] .قم:دروغزنان.
[٧] .همه نسخه بدلها:قائل.