روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٥٣ - ترجمه
لِلَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ ،گفت:آنان را كه به قيامت ايمان ندارند از كافران،ايشان را مثل بد باشد از احتياج به فرزند و شهوت فرزند نرينه و كراهت مادينه و خوف درويشى و رغبت ناكردن اكفاء در وى و اقرار دادن بر خود به بخل چنان كه رسول-عليه السّلام-گفت:
أكبر الكبائر أن تجعل [١]للّه ندّا، [٢]و هو خلقك، [٣]ثمّ تقتل، [٤]ولدك خيفة، [٥]أن يأكل، [٦]معك ثمّ أن تزني بحليلة جارك [٧]، گفت:
بزرگتر كبيرهاى آن است كه با خدا همتا [٨]بدارى و او آفريدگار تو است و فرزندت را بكشى ترس آن را كه با تو نان خورد،پس آنگه [٩]با زن همسايهات [١٠]زنا كنى. وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْأَعْلىٰ ،و خداى را باشد و او را رسد مثل بلندتر،بعضى مفسّران گفتند:
مراد شهادت أن لا إله إلا الله،است [١١].و بعضى اهل تأويل گفتند:مراد به مثل صفت است،يعنى صفات بد مذمومه كافران راست و صفات عليا و مثل اعلى و اسماء حسنى خداى راست ازآنجا كه لايق به او اين است و لايق به ايشان آن است. وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ،و او خدايى است عزيز و محكم كار.
وَ لَوْ يُؤٰاخِذُ اللّٰهُ النّٰاسَ بِظُلْمِهِمْ ، [١٢]اگر چنان كه خداى تعالى مردمان را بگيرد به ظلمى كه مىكنند از كفر و معصيت و ظلم بر خود و ظلم بر غير،رها نكند بر پشت زمين هيچ روندهاى را.و قوله: عَلَيْهٰا ،كنايت [١٣]است از زمين،كناية عن غير مذكور، كقوله: حَتّٰى تَوٰارَتْ بِالْحِجٰابِ ، [١٤]. وَ لٰكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ ،و لكن به فضل و كرم خود تأخير مىكند ايشان را و مهلت مىدهد تا به وقتى مسمّى،نام زده كرده و آن منتهاى آجال و انقضاى أعمار ايشان باشد.چون آنوقت آمده باشد كه در سابق علم ما، صلاح ايشان در حيات تا آنجا بود،يك ساعت ايشان را بازپس ندارد،و نه نيز يك
[١] .آج،لب:يجعل،آز:نجعل.
[٢] .آط،آب،آز:اندادا.
[٣] .قم:خالقك،ديگر نسخه بدلها:خلقكم.
[٤] .آج،لب:يقبل.
[٥] .همۀ نسخه بدلها:خشية.
[٦] .اساس:تأكل،به قياس نسخه قم،تصحيح شد.
[٧] .قم:جارتك.
[٨] .قم،همتاى،آج،لب:همسايه.
[٩] .قم،آط:آنكه.
[١٠] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:همسايه.
[١١] .قم:هست.
[١٢] .همۀ نسخه بدلها+گفت و.
[١٣] .قم:كنايت.
[١٤] .سورۀ ص(٣٨)آيۀ ٣٢.