روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٦١ - ترجمه

قوله: وَ قَضَيْنٰا إِلىٰ بَنِي إِسْرٰائِيلَ فِي الْكِتٰابِ ،«قضى»در لغت بر چند قسمت [١]است:يكى به معنى خلق و احداث،فى قوله: فَقَضٰاهُنَّ سَبْعَ سَمٰاوٰاتٍ... [٢]،و به معنى فصل [٣]حكم،فى قوله: وَ اللّٰهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ... [٤]،و به معنى امر،فى قوله: وَ قَضىٰ رَبُّكَ أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاّٰ إِيّٰاهُ... [٥]و به معنى اخبار و اعلام،فى هذه الآية،قوله: وَ قَضَيْنٰا إِلىٰ بَنِي إِسْرٰائِيلَ فِي الْكِتٰابِ ،و اصل كلمت من الاحكام و الاتمام باشد،فى قوله: فَمِنْهُمْ مَنْ قَضىٰ نَحْبَهُ... [٦]،و من قوله: فَوَكَزَهُ مُوسىٰ فَقَضىٰ عَلَيْهِ... [٧]،و مرجع اين اقسام همه با اوست،من قوله: فَقَضٰاهُنَّ ،اى اتمّ خلقهنّ و احكمه [٨]. وَ قَضىٰ رَبُّكَ ،اى امر،على وجه الالزام و الابرام،و قضى القاضى بكذا،اذا احكمه و انفذه. وَ قَضَيْنٰا إِلىٰ بَنِي إِسْرٰائِيلَ ،اى اعلمناهم،على وجه المبالغة و اتمام البيان لهم،و الدّليل عليه،قول الشّاعر [٩]:

و عليهما مسرودتان قضاهما داود،او صنع السّوابغ تبّع
اى احكمهما و أتمّ نسجهما.

حق‌تعالى در اين آيت گفت:ما خبر داديم بنى اسرايل را در تورات كه شما دو بار در زمين فساد كنى و خون به ناحق ريزى و ظلم كنى و علوّ و عتوّ كنى و تجبّر و تكبّر [١٠].و اين خبرى است كه خداى تعالى داد ايشان را بر سبيل معجز براى آن‌كه [١١]خبر است از غايبات[١١٨-ر]و مخبر بر وفق خبر آمد و اين نتوان دانستن جز به اعلام علاّم الغيوب،و هم‌چونين [١٢]خبر دادن رسول ما-صلّى اللّه عليه و على آله-ايشان را به اين قصّه [١٣]هم بر وجه معجز بود.

آنگه گفت: فَإِذٰا جٰاءَ وَعْدُ أُولاٰهُمٰا ،چون وعدۀ مرّة اوّل [١٤]و كرّت نخست آيد يعنى چون ظلم و تعدّى بنى اسرايل به غايت رسد ما بفرستيم بر ايشان.خطاب [١٥]با