روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١١٠ - ترجمه

كه:ما در آن‌وقت كه مردم [١]بر عثمان خروج كردند با حفصه بنت عمر از مكّه مى‌آمديم.او در راه خبر عثمان پرسيد از دو سوار كه از مدينه مى‌آمدند.گفتند:هو محصور بالمدينة،او در مدينه محبوس [٢]است.سراى بر او حصار كرده‌اند.حفصه گفت:مدينه آن شهر است كه خداى گفت: ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً قَرْيَةً -الآية.و ديگر مفسّران گفتند:مراد مدينه است نامعيّن،هر شهر كه باشد،چه [٣]غرض خداى مثل است نه تعيين شهر.فامّا قوله: بِأَنْعُمِ اللّٰهِ ،[١٠٧-ر]در واحد او دو [٤]قول گفتند:

يكى نعمة،كشدّة و أشدّ،و يكى نعم،من قول العرب:كنّا في ايام [٥]نعم و طعم.و مثله قولهم [٦]:ودّ و اودّ.يقال:فلان ودّى و القوم اودّى.و قول سه‌ام [٧]جمع نعماء باشد، كبأساء و أبؤس و ضرّاء و أضرّ،قال الشّاعر:

و عندي قروض [٨]الخير و الشرّ كلّه فبؤس [٩]لذي بؤسى [١٠]و نعمى بأنعم
و اين جمع قليل باشد.قوله: بِمٰا كٰانُوا يَصْنَعُونَ ،[اين را«با»ى مجازات [١١]خوانند و يا بدل،اى جزاء ما كانوا يصنعون] [١٢]و بدله،و براى آن لباس گفت كه اين عذاب بر ايشان مشتمل بود،كاللّباس على لابسه كانّه قال:فاذاقهم [١٣]عذابا،شاملا بهم مشتملا عليهم.

وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ ،به ايشان آمد،يعنى به اهل مكّه پيغامبرى هم از ايشان،يعنى محمّد-صلّى اللّه عليه و على آله. فَكَذَّبُوهُ ،به دروغ داشتند او را و دروغزن خواندند او را.يقال:كذّبته إذا نسبته إلى الكذب. فَأَخَذَهُمُ الْعَذٰابُ ،عذاب ايشان را بگرفت. وَ هُمْ ظٰالِمُونَ ،«واو»حال است [١٤]،در آن حال كه ايشان ظالم بودند و عذاب ايشان به دست رسول بود،چون ايشان را بكشت به بدر و ديگر وقايع.و