روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٩٨ - ترجمه

-جلّ جلاله [١]-به حق و درستى و راستى [٢]، لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا ،تا مؤمنان را لطف [٣]و توفيق بر جاى بدارد. وَ هُدىً وَ بُشْرىٰ [٤]،و تا هدايت و لطف باشد و بشارت و مژدگان [٥]مسلمانان را،يعنى اين قرآن.و موضع«هدى»و«بشرى»نصب باشد،على انّه مفعول له.و روا باشد [٦]كه دو مصدر [٧]باشد در جاى حال،اى هاديا و مبشّرا.

آنگه رسول را-عليه السّلام-تسليت كرد و دلخوشى [٨]داد و گفت:ما مى‌دانيم، وَ لَقَدْ نَعْلَمُ ،بر ما پوشيده نيست كه ايشان مى‌گويند كه تو را كه محمّدى اين قرآن آدميى مى‌آموزد [٩].علما در اين بشر خلاف كردند:عبد اللّه عبّاس گفت،مردى بود آهنگر در مكّه نام [١٠]او بلعام ترسا بود و اعجمى زبان بود،رسول-عليه السّلام-او را دعوت مى‌كرد و چيزى مى‌آموخت،وقتها به نزديك او شدى.مشركان مكّه گفتند:اين قرآن محمّد را بلعام مى‌آموزد.خداى تعالى اين آيت فرستاد [١١].

و عكرمه و قتاده گفتند:غلامى بود وليد مغيره را،نام او بغنس [١٢]و چيزى دانستى خواندن.رسول-عليه السّلام-او را قرآن مى‌آموخت.

مشركان گفتند:محمّد را اين قرآن آن غلام [١٣]مى‌آموزد.فرّاء گفت:غلامى بود حويطب بن عبد العزّى را،نام او عايش و اعجمى بود [١٤]و مسلمان شد و نيك مسلمانى بود.به نزديك رسول-عليه السّلام-بسيار آمدى و از او قرآن آموختى [١٥].قريش گفتند:

محمّد اين قرآن از او مى‌آموزد.خداى تعالى اين آيت فرستاد.

محمّد بن اسحاق گفت:غلامى بود نصرانى رومى [١٦]،بندۀ مردى [١٧]حضرمى.