روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٢ - ترجمه

را تأويل بايد كردن تا مستقيم شود.چه ظاهر حديث مشوّش است.روايت كردند كه ابو هريره را پرسيدند از اين آيت،گفت:المؤمن اكرم على اللّه من الملائكة الّذين عنده.مؤمن بر خداى گرامى‌تر است از فريشتگان كه نزديك اويند.

يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُنٰاسٍ بِإِمٰامِهِمْ ،ياد كن اى محمّد آن روز كه ما بازخوانيم هر مردمانى را به امامشان.زجّاج گفت:عامل در يَوْمَ هم آن است كه در يوم اوّل بود فى قوله: يَوْمَ يَدْعُوكُمْ... [١]،و عامل آنجا اين است: فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنٰا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ... [٢]،و گفته‌اند:عامل در او فَضَّلْنٰاهُمْ است،براى آن‌كه فضل اين روز پديد آيد.

مفسّران خلاف كردند در آن‌كه مراد به امام چيست،مجاهد و قتاده گفتند:

يعنى پيغامبرانشان،و اين قول روايت كرده‌اند از ابو هريره از رسول-عليه السّلام.و ابو صالح و ابو نضره [٣]و ضحّاك گفتند:بكتابهم الّذي انزل عليهم،به آن كتاب كه خداى بر ايشان فرستاده باشد.جهودان را به تورات و ترسايان را به انجيل و مسلمانان را به قرآن.حسن بصرى و ابو العاليه گفتند:باعمالهم،به عملهاى ايشان كه كرده باشند و اين روايت عوفى است از عبد اللّه عبّاس،كه او گفت:اى بما عمل و املى فكتب عليه،آنچه كرده باشند و املا كرده و فريشتگان بر او نوشته[١٣٩-ر]قتاده گفت:به نامۀ عملشان،و دليل اين تأويل قوله في سياق الآية: فَمَنْ أُوتِيَ كِتٰابَهُ بِيَمِينِهِ ،و نظيرها قوله: وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنٰاهُ فِي إِمٰامٍ مُبِينٍ [٤]،نامۀ عمل را امام خواند.ابو هريره روايت كرد از رسول-عليه السّلام-كه او گفت:هركه او مالى در سبيل خداى نفقه كند روز قيامت او را از بهشت ندا كنند كه اين عوض بهتر است تو را يا آن مال كه خرج كردى؟آنگه از هر درى از درهاى بهشت داعيان دعوت مى‌كنند اهل آن در را،اهل نماز را از در نماز و اهل روزه را از در روزه و اهل جهاد را از در جهاد و اهل صدقه را از در صدقه.يكى از جملۀ صحابه گفت:يا رسول اللّه!و كس [٥]باشد كه او را از اين‌همه درها ندا كنند؟گفت:بلى!و اميد است كه تو از آنانى.بعضى دگر گفتند:مراد به امام لوا است و عرب امام خواند لوا را براى آن‌كه لشكر به او اقتدا كنند.بعضى دگر گفتند:به مادرانشان بازخوانند،و گفتند:در اين