روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٠٥ - ترجمه

هلاك اهل قرية،جدّدنا عليهم الامر و كرّرناه ففسقوا فيها فحقّ عليها العذاب.و وجه چهارم آن‌كه:در كلام تقديم و تأخيرى هست،و تلخيص و تقدير او آن‌كه:اذا امرنا مترفى قرية بالطّاعة ففسقوا فيها فحقّ عليها القول اردنا،يعنى چون اهل شهرى را بفرماييم تا طاعت كنند،ايشان به بدل آن فسق و عصيان كنند تا عذاب بر ايشان واجب شود،ما خواهيم تا ايشان را هلاك كنيم،پس هلاك برآريم ايشان را.

يعقوب خواند و در شاذّ حسن و قتاده و ابو حيوه:آمرنا بالمدّ [١]اى اكثرنا من قولهم امر القوم يأمرون امرا اذا كثروا و امرتهم،اى اكثرتهم،و قال لبيد [٢]:

كلّ بنى حرّة مصيرهم قلّ و ان اكثروا من العدد
ان يغبطوا يهبطوا و ان أمروا يوما يصيروا للهلك و الفند [٣]
و ابو رجاء العطاردىّ و ابو عثمان النّهدىّ و ابو العاليه و الرّبيع و مجاهد،خواندند:امّرنا، به تشديد«ميم»اى سلّطناهم و جعلناهم امراء،و اين هر دو قرائت براى آن اختيار كردند كه گفتند:امر و تكليف عام است همۀ مكلّفان[را] [٤]،اختصاص ندارد به مترفان دون درويشان،و دگر فرارا من ذلك السّؤال.و امّا

قول الرسول [٥]-عليه السّلام:

خير المال سكّة مأبورة و مهرة مأمورة، دليل نكند بر آنكه امر متعدّى باشد،بل مراد مأمورة،مؤمره،امر است [٦]،من آمرته [٧]اذا اكثرته،و لكن براى ازدواج مأبوره را با مأموره كرد و مراد بسيار نسيل است و مأبوره درخت خرما پيراسته برافگنده باشد، يعنى پيوند كرده،و المترف،المنعّم،المبقى فى الملك آن باشد كه او را در ميان مال و ملك و نعمت رها كنند. فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ ،[١٢٧-پ]اى.وجب عليها العذاب. فَدَمَّرْنٰاهٰا ،اى اهلكناها من الدّمار [٨]،و هو الهلاك.

زهرى گفت:يك روز رسول-عليه السلام-در نزديك زينب شد و گفت:

لا اله الّا اللّه ويل للعرب من شرّ قد اقترب ،و اى عرب [٩]از شرّى كه نزديك رسيد،آنگه گفت:از سدّ يأجوج،امروز آن مقدار گشاده شد و انگشت سبّابه حلقه كرد بر انگشت ابهام.زينب گفت:يا رسول اللّه ما هلاك شويم و در ميان ما صالحان