روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٩٧ - ترجمه
به آن و [١]صبر كنى آن بهتر بود صابران را.
و صبر كن و نيست صبر تو مگر به خداى و اندوهگن مباش بر ايشان و مباش در تنگى از مكر ايشان [٢].
كه خداى با آنان [٣]است كه پرهيزكار [٤]باشند و آنان كه ايشان نيكوكار باشند [٥].
قوله تعالى: وَ إِذٰا بَدَّلْنٰا آيَةً مَكٰانَ آيَةٍ ،حقتعالى در اين آيت احوال كفّار گفت و قول ايشان [٦]بر ايشان عيب كرد.گفت:چون ما بدل كنيم آيتى [٧]به آيتى،يعنى آيتى منسوخ كنيم به آيتى ديگر،إمّا قراءة أو حكما،إمّا از روى قرائت يا از روى حكم يا از هر دو وجه،چنان كه بيان [٨]رفته است.و تبديل رفع چيزى باشد از جاى خود و وضع ديگرى به جاى او، وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا يُنَزِّلُ ،«واو»إمّا حال را باشد،و إمّا استيناف كلامى ديگر را.و خداى [٩]عالمتر است به آنچه فروفرستد از آسمان كه صلاح مكلّفان در چيست آنچه فرمايد كردن به حسب صلاح مكلّفان فرمايد در تكليف. قٰالُوا ،اين كافران گويند: إِنَّمٰا أَنْتَ مُفْتَرٍ ،تو نيستى مگر دروغزنى كه اين كلام از بر خود [١٠]مىنهى.آنگه گفت: بَلْ أَكْثَرُهُمْ ،«بل»اضراب [١١]باشد،يعنى آن نيست كه ايشان مىگويند سبب آن است گفتن ايشان را كه بيشترينۀ [١٢]ايشان نمىدانند كه اين آيات [١٣]وحى خداست و اين نسخ احكام و قرائت به فرمان اوست [١٤].
بگو اى محمّد: نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ ،كه [١٥]قرآن جبريل فرود آورد از خداى
[١] .قم،آط،آب،آج،لب+اگر.
[٢] .آب،آج،لب:از آن مكر كه ايشان مىكنند،قم:از آنچه بد مىسگالند.
[٣] .آط:با آن.
[٤] .آط،آب،آج،لب:متّقى.
[٥] .آط:آنان كه نيكو كنند،آب:آنان كه نيكوكاراناند،قم،آج،لب:نيكويى كنند.
[٦] .آج،لب+را.
[٧] .آط،آب،آز،آج،لب+را.
[٨] .همۀ نسخه بدلها+آن.
[٩] .آج،لب+تعالى.
[١٠] .آط،آب،آز،آج،لب:از خود.
[١١] .همۀ نسخه بدلها+را.
[١٢] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:بيشتر.
[١٣] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:آيت.
[١٤] .همۀ نسخه بدلها+قل.
[١٥] .همۀ نسخه بدلها+اين.