روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٦٢ - ترجمه
گفت:سكر طعم باشد،يقال:هذا سكر لك،أى طعم و«أنشد»:
جعلت عيب [١]الأكرمين سكرا
إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
،در اين آيتى هست و علامتى و دليلى مر عاقلان را كه خرد كار بندند.
وَ أَوْحىٰ رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ ،وحى كرد خداى تو به نحل يعنى إلهام داد ايشان را،و مرجع معنى [٢]إلهام با علم بود جز كه علم در عقلا مستعمل باشد و به إلهام در جز عقلا [٣]،و نحل،منج انگبين باشد و يكى [٤]را نحلة گويند من باب تمر و تمرة. أَنِ اتَّخِذِي ،كه بگيرى از كوهها خانهها براى خود و نيز از درختان. وَ مِمّٰا يَعْرِشُونَ ،و از آنچه مردم چفته مىبندند.ابن زيد گفت:مراد چفتۀ رز است،و بعضى دگر گفتند:مراد سقفهاست [٥].ابو عبيده گفت:وحى در كلام عرب بر وجوه است:وحى نبوّت،كقوله تعالى: إِنّٰا أَوْحَيْنٰا إِلَيْكَ كَمٰا أَوْحَيْنٰا إِلىٰ نُوحٍ... [٦]،و وحى به معنى امر باشد،كقوله تعالى: وَ أَوْحَيْنٰا إِلىٰ أُمِّ مُوسىٰ أَنْ أَرْضِعِيهِ... [٧]،و گفتهاند:اين وحى هم إلهام است و القاى فى القلب،و وحى به معنى اشارت است،فى قوله: فَأَوْحىٰ إِلَيْهِمْ أَنْ سَبِّحُوا بُكْرَةً وَ عَشِيًّا [٨]،أى أشار اليهم.وحى به معنى اسرار آمد،يقال:
أوحى إليه كلاما،اذا أسرّ اليه،و منه قوله: يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلىٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً... [٩]،و الوحى،الكتابة أيضا،كما قال لبيد:
كما ضمن الوحىّ سلامها
و اصل«وحى»القاء الشىء إلى الغير على وجه الاسرار.و وحى را تعديه هم به«لام» كنند و هم به«الى».قال اللّه تعالى: بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحىٰ لَهٰا [١٠].و بيشتر به«الى» تعديه كنند،و قال العجّاج:
وحى لها القرار،فاستقرّت
[١] .اساس:عنب،به قياس با نسخۀ قم،تصحيح شد.
[٢] .آب،آز:و معنى،آج،لب:منها.
[٣] .قم:جز در عقلا.
[٤] .آج،لب+از آن.
[٥] .آج،لب:اسقفهاست،آب،آز:چفتۀ درّ است.
[٦] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ١٦٣.
[٧] .سورۀ قصص(٢٨)آيۀ ٧.
[٨] .سورۀ مريم(١٩)آيۀ ١١.
[٩] .سورۀ انعام(٦)١١٢.
[١٠] .سورۀ زلزلة(٩٩)آيۀ ٥.