نقيض بر نقيض حمل كنند چنان كه نظير را بر نظير حمل كنند،يقول [١]:خرّ فلان لوجهه،اى على وجهه.قال اللّه تعالى: يَخِرُّونَ لِلْأَذْقٰانِ سُجَّداً [٢].و قال الطّرمّاح فى وصف ناقة: [٣]

كأنّ مخوّاها على ثفناتها معرّس خمس وقعت للحناجر
اى على الحناجر،و هى عظام الصّدر.و عرب لفظ«على»در مثل اين مواضع در شرّ به كار دارند.يقولون:شهد عليه،و دعا عليه،و فسد عليه امره،و خرب عليه منزله.

و قيل عليه،اى كذب في حقّه،قال الشّاعر [٤]:

و لكن قد أتاني أنّ يحيى يقال عليه في بقعاء [٥]شرّ
و اين طريقت بيان كرده‌ايم فى [٦]سورة البقرة،فى قوله: وَ اتَّبَعُوا مٰا تَتْلُوا الشَّيٰاطِينُ عَلىٰ مُلْكِ سُلَيْمٰانَ [٧]... ،وجه چهارم آن است كه براى تأكيد گفت و زيادت بيان،چنان كه: وَ لٰكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ [٨]،و دل جز در سينه نباشد-و اللّه اعلم بمراده. وَ أَتٰاهُمُ الْعَذٰابُ مِنْ حَيْثُ لاٰ يَشْعُرُونَ ،و عذاب از جايى به ايشان [٩][٨٩-پ]آمد كه ايشان ندانستند و گمان نبردند و توقّع نكردند.چنان كه در مثل گفته‌اند [١٠]:من ما منه يؤتى الحذر،مرد حذركننده را ازآنجا گيرند كه ايمن باشد و ازآنجا كه حذر نكند. ثُمَّ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ يُخْزِيهِمْ [١١].آنگه حق‌تعالى گفت:اين كه در آيت اول رفت در دنياست پس از آن روز قيامت حق‌تعالى ايشان را به خزى و نكال كند و ايشان را ذليل و مهين كند. وَ يَقُولُ ،و گويد ايشان را: أَيْنَ شُرَكٰائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تُشَاقُّونَ فِيهِمْ ،كجااند آن شريكان من يعنى آن شريكانى كه با من بداشتى و در حقّ ايشان خصومت [١٢]و مخالفت مى‌كردى چرا امروز حاضر نه‌اند [١٣]تا از شما دفعى بكنند.و«مشاقّه»مخالفت باشد چنان كه تو در شقّى و نيمه‌اى باشى و خصمت

[١] .آب،آز:تقول.

[٢] .سورۀ بنى اسرائيل(١٧)آيۀ ١٠٧.

[٤] [٣] .آب،آز+شعر.

[٥] .آط:بقعا.

[٦] .آط،آب،آز،آج،لب:در.

[٧] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٠٢.

[٨] .سورۀ حج(٢٢)آيۀ ٤٦.

[٩] .آز:بر ايشان.

[١٠] .آز:گفتند.

[١١] .اساس:يخزيه،با توجّه به قرآن مجيد و ديگر نسخه‌ها تصحيح شد.

[١٢] .آط،آب،آز،آج،لب:مخاصمت.

[١٣] .آج،لب:نه‌ايد.