تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٩ - گردآمدن جادوگران

و مهربانى آنان برانگيخته نشود.

و به همين سبب در ميان پيرامونيان خود به پرسش برخاست

«فَما ذا تَأْمُرُونَ‌- پس شما چه مى‌فرماييد؟» طاغوتان پيوسته در نظر خواهى از رأى دهندگان مقصودشان آن نيست كه به رأى اكثريت ايشان گردن نهند، بلكه مقصود رسيدن به هدفهاى آينده است

الف- اين را به مردم تلقين كردن كه آنان هستند كه مقررات را براى خود وضع مى‌كنند و تنها او نيست.

ب- به دست آوردن نظر مردم و شناختن اندازه تأثير نظر ابلاغ شده به توسط وى در ميان ايشان، و اندازه نيروى معارضان، و شناختن جايگاههاى نفوذ ايشان تا به برانداختن آنها بپردازد.

/ ٤١ ج- رنگ كاذب مشروع بخشيدن به فرمان خود، و به همين جهت است كه پيوسته در آن هنگام كه ترس ايشان به نهايت درجه مى‌رسد، به انتخابات مبادرت مى‌كنند، و بر رساليان (طرفداران رسالت الاهى) لازم است كه از اين بازى به خوبى آگاه باشند، و از پيش مردمان را از آن آگاه سازند كه اين كار گردنكشان تنها براى فريب دادن ايشان است و ادامه دادن به تسلّط ظالمانه آنان.

[٣٦] فرهنگ فاسد و تبليغات گمراه كننده هميشه بزرگترين تكيه گاه تسلط طاغوتان بوده و پيوسته چنين خواهد بود، و آثار فريب و فتنه و گمراه كردن بسيار نيرومندتر از آثار زندان و قتل و آزار دادن به مردمان است.

چنان به نظر مى‌رسد كه دستگاه فرعونى از جادوگرى به عنوان وسيله‌اى براى تقديس سلطه خود بهره مى‌گرفته است، و در آن زمان سحر در ميان قبطيان انتشار فراوان داشت، و جادوگرى پايان پيشرفت تمدن به شمار مى‌رفت، و انتشار آن دليل بر رسيدن مردمان به پستترين‌تر از علم و معرفت بوده است. چه سحر چيزى جز برانگيختن خيال به ميانجيگرى مجموعه‌اى از حركتها و بانگها و بازيهاى فريبنده نيست، و از آن تنها كسى متأثر مى‌شود كه نفس خود را به تأثيرات آن تسليم كرده باشد.