تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٨٥ - شرح آيات

اندازه اوضاع و احوال متفاوت بوده باشد.

/ ٤١١ پس بعضى از آنان با وجود رنجها و آزمايشها، از ايمان خود دست نمى‌كشند، و گروهى ديگر كه زندان و عذاب و طرد شدن و قتل را بهاى ايمان خود مى‌ديدند، مگر اين كه رحمت خدا شامل حال ايشان شده باشد.

در اثرى روايت شده از امام ابو الحسن عليه السلام در تفسير آيه آمده است كه او از معمّر بن خلاد پرسيد كه: «فتنه چيست؟» و معمر گفت: فدايت شوم، فتنه در دين است، پس امام گفت: «آزموده مى‌شوند چنان كه زر چنين مى‌شود» و سپس گفت: «خالص مى‌شوند بدان گونه كه زر خالص مى‌شود»، [١] حكمت فتنه در دنيا آن است كه قلب را پاك مى‌كند چنان كه آتش طلا را پاك مى‌كند، و خداوند متعال دنيا را به طريقى ساخته است كه با فتنه متناسب باشد، و امام امير المؤمنين- عليه السلام- گفته است

«ولى خداوند- جلّ ثناؤه- فرستادگان خويش را در نيتهاى استقرار يافته خود صاحب قوت، و در آنچه چشمها از ظواهر ايشان مى‌بيند، از قناعتى كه ثروتمندى آن دلها و چشمها را پر مى‌كند، كه گزاردن آن چشمها و گوشها را چنين مى‌كند، آكنده ساخته است، و اگر پيامبران صاحبان نيرويى مى‌بودند كه هرگز زوال پيدا نمى‌كرد، و عزتى كه پيوسته برقرار مى‌ماند، و فرمانروايى و سلطه‌اى كه همه گردنها را به سوى خود مى‌كشيد، و همگان براى نزديك شدن به آن از دور و نزديك به سوى آن روانه مى‌شدند، آزمايش آفريدگان آسانتر صورت مى‌گرفت، و آنان را بهتر از استكبار دور مى‌ساخت، و گاه با كمال ميل و گاه بر اثر ترس به آنان ايمان مى‌آوردند، و در اين صورت نيتها مشترك و حسنات نصيب همگان مى‌شد، ولى خداوند متعال چنان مى‌خواست كه پيروى از فرستادگانش و پذيرفتن كتابهايش و خشوع در برابرش و پذيرفتن فرمانش و تسليم شدن به او از امور خاصى باشد كه جز خود آنها چيزى آنها را آلوده نسازد، و هر چه بلا و آزمايش بزرگتر باشد، پاداش و جزا