تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٣٣ - شرح آيات

نرسيدن آنان به راه راست شد، در صورتى كه خداوند سبحانه و تعالى از آدميزادگان پيمان گرفته بود كه از عبادت شيطان بپرهيزند: «أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ* وَ أَنِ اعْبُدُونِي هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ‌- اى فرزندان آدم! مگر از شما پيمان نگرفتم كه شيطان را مپرستيد كه دشمن آشكار شما است* و اين كه مرا بپرستيد كه راه راست همين است؟!». [١٨]/ ٤٥٨ ولى آنان پيمان با خدا را شكستند و نتيجه اين پيمان شكنى را چشيدند.

«وَ كانُوا مُسْتَبْصِرِينَ‌- در حالى كه بينا بودند و بصيرت داشتند.» شايد آيه ما را به آن رهبرى كند كه استبصار امتها، در صورتى كه انحراف پيدا كرده باشند، در نزد خدا نمى‌تواند براى ايشان مفيد فايده واقع شود، و بر ملتهاى صاحب بصيرت لازم است كه از مكر و فريب شيطان كه آراينده كارهاى زشت ايشان در نزد مردمان غافل است و از رسيدن آنان به راه راست جلوگيرى مى‌كند، غافل نمانند.

در اين جا انديشه ديگرى را از اين بخش پايانى بحث الهام مى‌گيريم كه انديشه دوره‌هاى تمدنى است، و اين كه در ملتهاى جوان صلاح بر فساد غلبه دارد، ولى چندان مدت نمى‌گذرد كه بر آنها طرف فساد غالب مى‌شود، و خداوند سبحانه و تعالى رسولان را براى جلوگيرى از فرو پاشيدن آنها مبعوث مى‌كند، ولى بيشتر آنها راه به سوى پايان مايه ويرانى و هلاكت را برمى‌گزينند.

[٣٩] همچون ديگر اقوام قارون و فرعون و هامان به استكبار پرداختند، ولى آيا قدرت آن را داشتند كه در برابر عذاب خدا مقاومت نشان دهند؟! «وَ قارُونَ وَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مُوسى‌ بِالْبَيِّناتِ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ما كانُوا سابِقِينَ‌- و (براى) قارون و فرعون و هامان (نيز) موسى با آيات آشكار شد، ولى آنان در زمين به خود بزرگنمايى پرداختند و نتوانستند بر ما پيشى گيرند.»