تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٢٩ - رهنمودهايى از آيات

/ ٤٥٤

سست‌ترين خانه‌ها خانه عنكبوت است‌

رهنمودهايى از آيات

سست‌ترين پيوندهاى اجتماعى، و سست‌ترين تمدنهاى بشرى آنها است كه بر شالوده و اساس باطل بنا شده باشد، بدان جهت كه اين گونه پيوستگيها و تمدنها، هر اندازه هم كه در ظاهر قوى جلوه‌گر شود، در واقع سست و ضعيف است، از آن روى كه با رسالتهاى خدا و سنتهاى خدا و عبرتهاى تاريخ توافق ندارد، و عقل و فطرت آن را طرد مى‌كند، و همين امر آن را در معرض زوال و نابودى قرار مى‌دهد، چه زوال و از بين رفتن از طبيعت باطل است، درست همچون خانه عنكبوت كه آدمى را محل دخول و خروج و ساختمان هندسى آن فريب مى‌دهد، ولى با وزيدن باد به سرعت از جا كنده مى‌شود، و اين همان كارى است كه عذاب خدا با آن گونه تمدنها مى‌كند.

اين آيه‌هاى مبارك بعضى از درسهاى تاريخ را به ياد ما مى‌آورد، و سببهاى برافتادن تمدنهاى متعدد را براى ما آشكار مى‌سازد، و شواهد گوناگون براى آنها مى‌آورد، و آن هم از جوامعى كه از لحاظ زمانى بسيار دور از يكديگر بوده، و رفتارها و جهت‌گيريهاى متباين با هم داشته‌اند، پس از قوم نوح تا قَوْمُ إِبْراهِيمَ وَ قَوْمُ لُوطٍ تا قوم شعيب و تا قوم عاد و ثمود، و پس از اينها مشهورترين نمونه/ ٤٥٥ داستان موسى و فرعون است كه در آن داستان قارون نيز به ميان مى‌آيد.

براى پايان يافتن تمدنها در نظر قرآن سببهايى ذاتى و خارجى وجود دارد، ولى سياق اسباب ذاتى را بيان مى‌كند، بدان جهت كه عوامل خارجى، در آن صورت كه دلايل و علتهاى داخلى براى فرو ريختن تمدنى وجود نداشته باشد،