تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٩٦ - رهنمودهايى از آيات

كه اين ناراحتى و بلاى اندكى است كه مدت دوام يافتن كوتاه دارد، پس من چگونه مى‌توانم بلاى آخرت را تحمل كنم؟! و در برابر ناراحتيهاى بزرگ آن ايستادگى نشان دهم؟! و آن بلايى است كه مدت آن دراز است، و ماندن در آن دوام پيدا مى‌كند، و از شدت آن چيزى كاسته نمى‌شود، بدان جهت كه برخاسته از خشم و غضب و انتقام تو است». [٨] آيات قرآن پس از آن به خطاهاى پراكنده شده در جامعه اشاره مى‌كند، ولى پيش از آن يادآور مى‌شود كه انديشه‌هاى نادرست به جرمها و گناههاى خطيرى شباهت دارد كه چون فراوان بر روى قلب انسان جمع شود، او را از كار خير باز مى‌دارد، و هر اثرى از سلامتى را در نزد او از ميان مى‌برد: «كَلَّا بَلْ رانَ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ‌- هرگز چنين نيست بلكه آنچه كسب كرده بودند بر قلب ايشان چيره شده» و مثالى براى اين گونه انديشه‌ها آن است كه انسانى به انسان ديگر بگويد

هر چه به تو فرمان مى‌دهم انجام بده، و من فردا از اين بابت در نزد خدا مسئول خواهم بود. چنين گفته‌اى مسئوليت عامل عمل را از ميان نمى‌برد، چه اگر كسى از انسان مفسدى پيروى كند، نمى‌تواند مدعى آن شود كه او مسئول نيست و البته آن كس كه متبوع است در نزد خداوند متعال مسئول است، چه انسان بايد نتيجه گمراه كردن ديگران را تحمل كند و بر آن عقوبت شود، بدون آن كه عذاب از آنان كه عمل كرده‌اند سقوط پيدا كند.

هنگامى كه قرآن كريم اين حقيقت را بيان مى‌كند، براى دورى جستن از آن انديشه‌هاى بهانه جويانه است كه ميان انسان و ديدار حقيقت مانعى به وجود مى‌آورد و فكر را مقيّد به حدودى تنگ مى‌سازد، و از طريق آن نمى‌تواند واقعيت را چنان كه هست ببيند.

پس بر انسان واجب است كه، به جاى تشبث پيدا كردن به اين انديشه‌هاى آميخته به خطا و اعتقاد پيدا كردن به آنها، به صورتى باز و آشكار به زندگى نظر