تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٦٠ - شرح آيات

وجود آورد، و حزبى و پيروانى پيدا كرد، و چنان شد كه بنى اسراييل پراكنده شده را در زير پرچم خويش گردآورد و در برابر نظام طاغوتى قد علم كرد.

و معنى يقتتلان بايد يتضاربان بوده باشد، ولى ظاهرا دلالت بر آن مى‌كند كه يكى از آن دو قصد كشتن ديگرى را داشته است.

«فَاسْتَغاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ‌- پس آن كه از پيروان او بود بر ضد آن كه از دشمنانش بود از وى مدد خواست،» و در برابر اين يارى خواستن موسى (ع) خود را ناگزير به دفاع از آن كس دانست كه از پيروان او بود، و به همين سبب به دفع آزار قبطى پرداخت.

«فَوَكَزَهُ مُوسى‌ فَقَضى‌ عَلَيْهِ قالَ هذا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ‌- پس موسى مشتى به او زد و همين كار او را ساخت و به قتلش رسانيد، و (موسى) گفت كه

اين كار شيطان بود.» فرد مكتبى خواهان خير و نيكى براى حركت خود و پيروان خويش است، ولى اين بدان معنى نيست كه مى‌خواهد از مردم انتقام بگيرد، و گاه كار به آنجا مى‌انجامد كه رساليان به جنگى همراه با فداكارى مى‌پردازند، ولى اين كار از نظر اضطرار صورت مى‌گيرد و هدف آن ويران كردن يا ايجاد هراس نيست، بلكه براى از ميان بردن موانع و سدهايى است كه در برابر ايشان قرار گرفته است.

و به همين سبب بود كه موسى (ع) در آن هنگام كه مرد قبطى كشته شد، گفت كه: «اين كار شيطان بود».

مقصودش از اين گفته آن بود كه كارى كه آن دو (اسراييلى و قبطى) را به زد و خورد برانگيخت شيطانى بوده است، و چون او آن مرد را زد، براى دفاع از يك فرد مظلوم و مستضعف بود، و بعضى از مفسران گفته‌اند كه: سبب زد و خورد آن بوده است كه مرد قبطى قصد آن داشته است كه مرد اسراييلى را به بيگارى بگيرد و رايگان به كارش وادارد.

و هنگامى كه موسى آن فرد قبطى را كشت كه قصد آن را نداشت، بلكه مى‌خواست او را دور كند، گفت