فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧ - اقسام حكمت نظرى و عملى

تقسم باعتبار متعلّق است نه متعلّق.

قوله: و الثّانى هو الانسب: زيرا مناسب با مقام حمد و شكر اينستكه حامد

و شاكر در مقابل نعمتى كه بالفعل محمود و مشكور باو عطاء كرده زبان به حمد

و ثناء مى‌گشايد و قوّه عاقله در انسان چنين است.

قوله: و فى هذا اللّفظ براعة و استهلال: براعت با عين مهمله در لغت‌

بمعناى تفوّق و برترى جستن است و استهلال در لغت، اوّلين فرياد نوزاد را

گويند و در اصطلاح مجموع ايندو كلمه عبارتند از ايانكه مصنّف يا مؤلّف‌

كتابى يامقرّر فنّ و علمى در ديباچه و مقدّمه كتابش الفاظى را استعمال كند

كه در عين ايفاء معانى خود اشاره‌بمطالب كتاب يا آن علم داشته باشد و چون‌

لفظ « عقل » بلحاظ هر دو معنايش اشاره به اجمالى از مباحث آتيه دارد لذا

مصنّف (ره) مى‌فرمايد در اين لفظ براعت و استهلال حاصل است.

قوله: و فى المصراع الاوّل اشارة الخ: وجه اشاره اين مصراع به مبدء بودن‌

حضرت حقتعالى اينستكه اوّلين موجودى كه حضرتش آفيد عقل اوّل يعنى‌

عقل محيط مى‌باشد كه موجودات تمام پس از آن و بواسطه آن حاصل شده‌اند و

در اين مصراع بخداوند متعال چنين خطاب شده كه تو واهب و معطى عقل‌

هستى پس مبدء تمام موجودات او مى‌باشد.

قوله: و فى الثّانى الى انّه المنتهى: يعنى در مصراع دوّم اشاره است به اينكه‌

حقتعالى نهايت براى همه اشياء است چه آنكه مصنّف بحضرتش خطاب كرده‌

و عرض مى‌كند به درگاهت تمام مطالب و مقاصد و حاجات منتهى شده و تو

غايت تمام حاجات هستى.

متن: « ٢ »