فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٠ - دليل پنجم براى اصالت وجود

اتّحادى بين انسان و كاتب و كاتب و ضاحك نبوده و هو هويّت رأسا منتفى‌

است و بدين ترتيب مسئله توحيد كه اصل مسائل است حاصل نمى‌گردد.

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل ششم مضمون اين دو بيت است كه مذكور شد و حاصل آن‌

اينستكه:

اگر وجود اصيل نبوده و ماهيّت داراى اصالت باشد وحدت تحقّق پيدا

نمى‌كند و وقتى چنين شد باب توحيد ذاتى و توحيد صفاتى و توحيد افعالى كه از

عمده مسائل است منسد مى‌شود.

شرح و تفصيل‌

ماهيّات بملاحظه ذات و با قطع نظر از امور خارج از ذات متكثّر و با هم‌

مختلف مى‌باشند همچون ماهيّت حجر و شجر و انسان و غير اينها چه آنكه وقتى‌

اين سه را با قطع نظر از جميع امور خارج از ذاتشان مى‌نگريم آنها را متغاير و

متباين مى‌بينيم از اينرو نمى‌توان در مقام حمل الانسان حجر يا الحجر شجر

گفت.

پس ماهيّات بذاتها مفطور و مجبول و مخلوق به تكثّر و اختلاف هستند و

همين تكثّر در آنها چنين بتوهّم مى‌آورد كه وجودات هم متكثّر و مختلفند ولى‌

واقع امر چنين نبوده بلكه وجود اگر متكثّر شود اين تكثّر بواسطه تكثّر موضوع آن‌

يعنى ماهيّت مى‌باشد، پس تكثّر در وجود اعتبارى بوده و وحدت ذاتى آن است‌

چنانچه اين امر در ماهيّت بعكس است از اينرو است كه گفته‌اند:

وجود همچون مركز دايره‌اى است كه در خط سير استدارى بدور آن‌

وحدت جريان و سريان دارد.

با توجّه باين معنا اگر بنا باشد ماهيّت اصيل و وجود انتزاعى باشد

لازمه‌اش عدم تحقّق وحدت و به تبع از آن اتّحاد نيز حاصل نشده بلكه منتفى‌